Zo agent, wat zijn wij aan het doen?

We wilden toch zo nodig zestien miljoen ogen en oren erbij? Nou, die hebben we gekregen! Op internet is een enorme actie aan de gang om de politie ‘terug te pakken’. Met zes miljoen telefoons-met-camera is het politievak een stuk ingewikkelder geworden. En dus wordt de ene collega gefotografeerd tijdens het wildplassen, de andere omdat hij/zij het politevoertuig op de stoep parkeert en weer een andere collega omdat hij/zij bellend achter het stuur zit. De afdelingen Integriteit en de bureaus Interne Zaken draaien overuren, als je afgaat op het enorme aantal foto’s van collega’s in ‘ongewenste situaties’.

Steeds meer controleert de burger de politie, en vooral via internet! Weblog GeenStijl heeft februari zelfs al uitgeroepen tot TerugFlitsmaand, omdat de ‘pliesie’ niet bepaald geloofwaardiger wordt wanneer ze zelf ‘regelmatig het verkeerde voorbeeld geeft’.

Terwijl een groeiend aantal beveiligingscamera’s op straat en in gebouwen burgers in te gaten houden, is de cameralens de laatste tijd ook steeds vaker op de politie zelf gericht. Op websites en in kranten zijn foto’s te zien, gemaakt door burgers met de mobiele telefoon, waarop wangedrag van agenten is vastgelegd. De oogst van zeven dagen foto’s op internetsites en diverse kranten: 1. wildplassende motoragent tegen een kerkmuur in Maastricht, 2. politie-auto met mountainbike achterop waardoor het kenteken maar half zichtbaar was in Tilburg, 3. foutgeparkeerde patrouillewagen , 4. politie-auto met fiets achterop waardoor het kenteken onzichtbaar is en ondeugdelijke verlichting, 5. een wat onhandige fouilleer-actie, 6. een gevalletje ‘kentekenfraude‘,  7. een bellende agent in de auto, en 8. foutparkeren bij een restaurant.

De voorvallen zijn betrekkelijk onschuldig, maar het publiek oordeelt geschokt en de morele verontwaardiging is groot. Zo groot dat de wildplasser een boete en een berisping heeft gekregen. Jelle Egas, woordvoerder van de raad van hoofdcommissarissen: ‘Het imago van ‘De politie is je beste vriend’ heeft een tijdje gewerkt. Dat deed niet helemaal recht aan de werkelijkheid. Met het tegenwoordig populaire afschilderen van de politie als bonnenfabriek wordt de realiteit ook geweld aan gedaan. Maar het gevolg is wel dat mensen na het zien van beelden van overtredingen van agenten flink hun hart luchten.’
Een bekeuring krijgen is nooit fijn, constateert Karin Lasthuizen, universitair docent integriteit van bestuur (VU Amsterdam). Iedereen vindt zichzelf een keurige modelburger, maar denkt toch gepakt te worden. ‘De frustratie over die betutteling komt eruit bij het zien van dit soort foto’s.’ Met integriteit heeft het niet eens zoveel te maken, vindt Lasthuizen. ‘Het is meer een gebrek aan professionaliteit. Agenten moeten beseffen dat ze in een glazen huis werken. Door media als internet is dat huis nog meer van glas geworden.’ Daarnaast denkt ze dat de nieuwe generatie politiemensen, de sms-generatie immers, het gewend is snel en direct te reageren. ‘Als politiefunctionaris dienen ze zich beleefder en fatsoenlijker te gedragen dan op internet. Hoe legitiem het ook kan zijn om een avondje door te zakken, het is niet echt handig om vervolgens ladderzat met vrienden op een foto te staan.’ Maar volgens Sandra Keijer, bij de Politieacademie verantwoordelijk voor de opleidingen integriteit, komen de nieuwe generaties studenten niet beter of slechter uit de bus dan de vorige. ‘Misschien hebben ze zelfs een voorsprong: zij beseffen beter dan ouderen de impact van een foto op internet.’ Tijdens de opleiding leren agenten dat onberispelijk gedrag nodig is. ‘Zo niet, dan ondermijnt dat zijn gezag.’ Dat vindt ook Jelle Egas van de RHC. ‘Wie anderen sancties oplegt wegens het overtreden van regels, dient zichzelf daar ook aan te houden.’ Agenten moeten kennelijk nog wennen aan de nieuwe digitale werkelijkheid, constateert Egas, tegelijkertijd verwijzend naar Hyves en andere profielsites.
Vastleggen van wangedrag van gezagsdragers is niet nieuw, ook niet typisch Nederlands. In de VS werd in 1991 al de mishandeling van de zwarte Rodney King op video vastgelegd. Rassenrellen met 53 doden en 2400 gewonden waren het gevolg. En op nieuwjaarsjaar 2009 werd door omstanders vastgelegd hoe een politieagent , ook al in LA, de zwarte Oscar Grant doodschoot terwijl deze weerloos met zijn gezicht naar de grond op een metroperron lag.
(NRC.NEXT, 27 januari 2009)