Politie, Facebook, grappenmakers en heksenjacht

De politie heeft wederom opgeroepen niet voor eigen rechter te spelen als het gaat om acties tegen mensen die ‘grappen’ maken over het Stint-ongeluk in Oss. ‘Denk na wat je als reactie post op social media’. Alleen al op facebook zijn zeker tien pagina’s waar (lijsten met) namen, adressen, foto’s en werkgevers worden gedeeld. Een heksenjacht lijkt nog een milde term voor deze acties. De rem lijkt er af. Zo kreeg een metaalbedrijf in Eindhoven de volle laag omdat een van de grappenmakers daar werkt. Niet alleen die medewerker wordt bedreigd, ook de directeur. Het bedrijf overweegt zelfs aangifte te doen tegen de persoon die de naam van het bedrijf in verband heeft gebracht met de opmerkingen. ‘Onze reputatie staat nu op het spel’.

Opvallend is de toon van de reacties op alle foute grappen. De ‘online-moraalpolitie’ is zelden zo eensgezind geweest in haar afwijzing (en bedreiging) van de grappenmakers. Wat bezielt die mensen, vroeg de NOS aan filosoof en publicist Hans Schnitzler, die eerder schreef over de ‘etalage-samenleving’ waar we deel van uitmaken. ‘Digitale media zijn natuurlijk een soort etalages. En wat wil je van etalages? Dat het er goed uitziet, dat dingen opvallen en dat mensen stil blijven staan’. De een doet dat met een (smakeloze) grap, dat genereert immers veel likes en shares. Waarop een ander hetzelfde doet, maar dan verontwaardigd, met een scheldpartij en een dreigement. Schnitzler verwijst naar de tribale samenlevingen van vroeger. ‘Met z’n allen jagen op een prooi zorgde voor een sterk gevoel van verbondenheid met de eigen stam. In de huidige maatschappij, waarin veel mensen kampen met identiteitsproblemen en het definiëren van hun plek in de samenleving’, is dat volgens hem net zo. ‘Wat is er nu fijner om je bij jouw stam te kunnen aansluiten, flink veel lawaai te gaan maken, de jacht te openen en elkaar daarmee tot grote hoogte aan te vuren om die prooi te pakken te krijgen’. Bovendien kun je dat zonder de deur uit te gaan, en wordt ieders behoefte aan aandacht en erkenning zo snel bevredigd. Het probleem is echter dat veel mensen dan uit het oog verliezen wat nog privé is en wat niet. Thuis, in de kroeg, bij de koffie op je werk kun je van alles roepen, ongenuanceerd en ongefilterd. Maar op een publiek netwerk als facebook? Tja, dan wordt het soms wel heel ingrijpend. De Britse journalist Jon Ronson toonde dat al aan in zijn boek Dit is vernederend. Daarin schrijft hij over mensenlevens die worden verwoest door digitale heksenjachten, vaak ontstaan door ‘dingen die verkeerd worden begrepen’ op netwerken als facebook en twitter, waar beperkte ruimte is om je boodschap kwijt te kunnen, waar de nuance snel verdwenen is en waar je geen regie meer hebt over je eigen berichten.
De enorme schaal van de heksenjacht verbaast ook andere deskundigen. Zo spreekt mediahoogleraar Jan van Dijk (Universiteit Twente) over ‘middeleeuwse toestanden’ waarbij mensen elkaar opstoken en elkaar het gevoel geven ‘alsof zo’n jacht gerechtvaardigd is’. En ‘dat zoveel mensen politieagentje spelen en zelf actie ondernemen’, zag ook sociale-media-expert Diederik Broekhuizen niet vaak. Het toont volgens hem de ‘genadeloze kracht’ van facebook en twitter. ‘Iemand die iets heel doms en naars schrijft [..] kan heel Nederland over zich heen krijgen’. Dat is ergens goed omdat ze dan merken dat je niet alles kunt schrijven, maar er zijn wel grenzen. Het is vervolgens aan de politie en facebook om die reacties goed te monitoren en in te grijpen waar mogelijk, vindt Broekhuizen.

Criminelen storten zich op lucratieve handel in medicijnen

Omdat de straatwaarde van viagra hoger ligt dan de straatwaarde van heroïne, omdat de pakkans uitermate klein is en omdat de politie er maar weinig van snapt. De illegale (internet)handel in (legale) medicijnen – en de handel in verboden of vervalste geneesmiddelen – is sterk gegroeid. Onderzoekers van Bureau Beke schrijven in ‘Een bittere pil‘ dat steeds meer criminelen zich in die handel mengen. Waar het vroeger vooral ging om lifestylemiddelen als erectiepillen, afslanktabletten of iets tegen kaalheid, gaat het de laatste tijd meer om pijnstillers (als fentanyl en oxycodon) en kalmeringsmiddelen (bijvoorbeeld ketamine). Die middelen, ook gebruikt om harddrugs te versnijden, zijn enorm verslavend maar op de zwarte markt – het darkweb – simpel te verkrijgen. En dus zijn ze populair bij producenten en criminelen. De pakkans is klein en de straf relatief laag: waar op handel in harddrugs maximaal twaalf staat, is dat bij medicijnhandel zes jaar. En dus zijn er criminelen die tientallen webshops beheren en via post of koerier hun bestellingen laten bezorgen. De politie is volgens de onderzoekers ‘onvoldoende voorbereid op het fenomeen’. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) weet veel maar de rechercheteams die op illegale medicijnen stuiten ‘weten niet altijd de weg naar de IGJ te vinden’. Ook het OM en de rechtbanken hebben ‘vooralsnog weinig kaas gegeten van het onderwerp’. De aanbevelingen zijn dan ook om ‘de lucratieve, groeiende business in de georganiseerde misdaad’ meer aandacht te geven in opleidingen, om een een expertisepunt in te richten en intensiever te gaan samenwerken.

“Burgemeesters, zo kom je echt in verbinding met je inwoners”

Een mooie handleiding voor burgemeesters die sociale media willen inzetten, is te vinden op Frankwatching: op welke media moet je actief zijn en hoe dan? Zakelijk zijn LinkedIn en twitter natuurlijk handig maar veel inwoners van je gemeente vind je natuurlijk sneller op facebook en instagram. Het artikel beschrijft de veranderingen op communicatiegebied door de komst van al die sociale media. Voor velen al lang bekend maar ook anno 2018 zijn nog lang niet alle burgemeesters online actief op de juiste kanalen. In verbinding met je inwoners, is het mantra, maar hoe dan? Op ‘gemeentelijke titel’ of met een meer menselijke, persoonlijke aanpak? En welke interactie volgt er dan? Goede voorbeelden zijn, schrijft Frankwatching, de accounts van de gemeente Delft en haar burgemeester Marja van Bijsterveld en van burgemeester Christine van Basten-Boddin (gemeente Beek): veel interactie, veel ‘persoonlijke’ berichten en dus veel succes. Maar wel met inhoud: ‘beter weinig en relevant, dan te veel zonder inhoud’, is het devies.

VS: Facebook waarschuwt politie geen nep-accounts te maken

Een opmerkelijk verzoek van Facebook Inc aan de politie in Memphis, Tennessee: stop met het maken van nep-accounts om burgers te monitoren. De eis komt van de juridische afdeling van Facebook dat de politie-actie een overtreding van de gebruikersvoorwaarden noemt. De Memphis Police Department had, onder alias ‘Bob Smith’ een profiel gemaakt waarmee activisten in de stad werden ‘bevriend’ en gevolgd. De account was opgezet door sergeant Tim Reynolds van het Office of Homeland Security. ‘Smith’ had meer dan tweehonderd vrienden en deelde veel berichten van bekende activisten. Zijn doel was in de groepen te infiltreren. Met succes, zei Reynolds op een hoorzitting: twee geplande acties bij de dierentuin konden worden voorkomen. Maar burgerrechtengroepering ACLU trok aan de bel, verwijzend naar jurisprudentie uit 1970 die de politie verbood om burgers te bespioneren. Toen was Facebook er natuurlijk nog niet, maar het principe geldt nog steeds, zegt professor Steve Mulroy van de rechtenfaculteit van de Universiteit van Memphis. ‘It says: don’t spy on people. It does not matter what technology you are using’. Facebook schreef MPD-korpschef Michael Rallings dat alle fake accounts van de politie ‘disabled’ zijn – ACLU-onderzoekers vonden er behalve die van Smith nog zes. Facebook zegt verder dat, naar aanleiding van deze casus, alle guidelines for law enforcement agencies worden herzien.

Apps voor buurtcontacten “zorgen voor gevoel van erbij horen”

Buurtapps, niet alleen op WhatsApp en Facebook maar ook als aparte app, zijn populairder dan ooit, meldt de NOS. Bij de verzamelsite Whatsapp Buurtpreventie zijn al meer dan 8700 groepen geregistreerd. De apps BuurtApp.nl en Nextdoor willen geen gebruikersaantallen noemen maar volgens AlerteBuren.nl zijn er in heel Nederland al bijna veertigduizend ‘alerte buurten’. In veel buurten zijn zowel Whatsapp-groepen als andere apps actief. Met wisselende doelen: de ene groep is er alleen voor de veiligheid, anderen benadrukken dat ze ook de sociale cohesie bevorderen en het contact tussen buren verbeteren. Onderzoek van Nextdoor zou aantonen dat een derde van de gebruikers hun buurt socialer vindt met de app en dat 20% de buurt veiliger vindt. Volgens hoogleraar Eveline Tonkens (UvH Utrecht) zorgen al dit soort initiatieven – er komen er nog steeds bij – voor een gevoel van ‘erbij horen’. Buurtapps kennen nauwelijks verplichtingen, aansluiten is tamelijk eenvoudig en het ‘past bij de maatschappelijke tendens dat er meer van burgers verwacht wordt’. Tonkens vermoedt dat er uiteindelijk één app overblijft. ‘Zo ging het met zoekmachines ook – bijna iedereen gebruikt nu Google’.

Polen: Darknet-valsemunter opgepakt

In Gdansk heeft de politie een illegale printshop opgerold waar valse 50 euro-biljetten werden geprint. Deze werden te koop aangeboden en verkocht, ook buiten Europa, op illegale marktplaatsen op het darknet. De politie kwam in actie na tips van Europol. Bij de actie is één persoon opgepakt. Op heterdaad: de man was met tientallen enveloppen op weg naar het postkantoor. In totaal zou hij zo’n tienduizend biljetten hebben gefabriceerd. Hij kan maximaal 25 jaar celstraf krijgen.

Heksenjacht na ’grappen’ over slachtoffers Oss

Namen, foto’s, adressen, werkgevers – alles wordt opgespoord én gedeeld als het gaat om een stel ‘grappenmakers’ die op sociale media probeerden lollig te doen over het spoorongeluk in Oss. Op facebook schreef iemand ‘kinderhoofdjes in de aanbieding’ te hebben, ‘per vier stuks’, terwijl een ander een bakfiets aanbood waarvan ‘alleen de remmen moeten worden nagekeken’. Zolang poging tot humor nog niet in het wetboek van strafrecht staat, is dat allemaal natuurlijk niet strafbaar. Maar leuk is anders, vinden veel mensen. En dus is er een heksenjacht gaande naar die grappenmakers, waar ‘honderden mensen’ aan mee doen, schrijft De Telegraaf . Werkgevers melden dat ze al benaderd zijn om werknemers te ontslaan die op facebook vroegen ‘wie zen (sic!) kinderen hier ook in hadden moeten zitten’ of het ‘prima voor de wereld vinden dat er een elietje minder is’. Vorige week werd in Den Haag schooljuf Carola ontslagen die online had geklaagd over de treinvertragingen die het gevolg waren van het ongeluk.

Facebook-handelaar in neptasjes krijgt rekening van Chanel

Een vrouw uit Utrecht die op facebook en Marktplaats een aardig handeltje had opgezet met nep-artikelen van Chanel en andere luxe merken, moet Chanel enkele duizenden euro’s betalen . Onder de naam My Home bood de vrouw nep-portemonnees, nep-tasjes en nep-parfum aan. Chanel ontdekte de handel en schakelde een recherchebureau in. Dat ontdekte dat de vrouw 12,50 euro vroeg voor portemonnees en dat ze er nog 90 in voorraad had. Chanel sommeerde de vrouw te stoppen met verkoop, maar die zei dat zij onschuldig was en dat iemand haar mailadres en bankrekening had misbruikt. Tja. Om een lang verhaal kort te houden: de vrouw werd voor de rechter gesleept, kwam niet opdagen en moet nu van de rechtbank officieel opgeven hoeveel ze verkocht heeft, met een echte accountantsverklaring erbij. Doet ze dat niet, dan geldt een dwangsom van 250 euro per dag. In een vergelijkbare zaak moest begin 2018 een Nederlande studente ruim tien mille aan schadevergoedingen betalen aan Chanel.

Belgie: Internetstalker krijgt vijf jaar voor verkrachting zonder fysiek contact

Een opvallend vonnis in België: de rechtbank heeft daar een man veroordeeld voor verkrachting zónder dat er fysiek contact was. De zaak draait om een internetstalker (25) die, via nep-profielen op facebook, contact zocht met tienermeisjes, de jongste was 13, en ze afperste en via chantage dwong tot seksuele handelingen. Eén meisje dwong hij zichzelf te penetreren, voor de webcam. De rechtbank zag dat als verkrachting, ook al was er geen sprake van fysiek contact. ‘Van toestemming was geen sprake’. De verdachte, online actief tussen 2011 en 2016, werd in 2015 voor het eerst opgepakt. Na zijn vrijlating ging hij gewoon door, totdat hij wederom gearresteerd werd. Hij is nu veroordeeld tot vijf jaar voorwaardelijke gevangenisstraf en verplichte therapie.

Belgie: Parket onderzoekt racistische beledigingen aan weervrouw

Het parket van Brussel en de Computer Crime Unit van de federale politie onderzoeken
de racistische belediging op facebook van RTBF-weervrouw Cécile Djunga. Die meldde begin september op haar eigen facebook-account dat ze racistisch werd bejegend. Iemand had op een Franse website geschreven dat Djunga ‘te zwart’ was en dat daardoor ‘niets op scherm te zien’ was. Het parket wachtte de klacht van Djunga of de omroep RTBF niet af en startte het onderzoek op eigen initiatief. Toegang tot de Franse website is inmiddels vanuit België onmogelijk gemaakt.

Frankrijk: Politie zoekt groepsverkrachters van Twitter-filmpje

Toen in een nachtclub in Toulouse een vrouw (19) werd aangerand én de beelden van die groepsverkrachting op sociale media werden gedeeld, startte de Franse politie direct een onderzoek. De beelden verschenen op twitter en snapchat, en werden geblokkeerd toen gebruikers van die netwerken het bericht rapporteerden. Volgens de politie is de vrouw inmiddels geïdentificeerd maar is onzeker of ze aangifte doet. Een politiewoordvoerder zegt dat dat niets uitmaakt, er volgt hoe dan ook een onderzoek. In het filmpje is onder meer te horen dat iemand vraagt te stoppen met filmen. ‘Stop met filmen, het is verkrachting’. Het gaat om minstens vier daders, allen twintigers. Onduidelijk is ook wie de beelden online zette.

Harry de Winter voor de rechter na tweet aan Geert Dales

Het OM gaat televisieproducent Harry de Winter vervolgen naar aanleiding van een tweet waarin De Winter 50Plus-voorzitter Geert Dales ‘metro-oplichter’ noemt. Dales, als wethouder van Amsterdam ooit verantwoordelijk voor de Noord/Zuidlijn, deed meer dan een jaar geleden al aangifte van smaad en laster. ‘Dit is niet normaal, ook niet op twitter’, zei Dales. ‘Reken maar dat ik me hier stevig in vastbijt. Ik laat niet meer los’. De Winter twitterde september 2017 over ‘metro-oplichter @geertdales’. Dales noemt De Winter een pathologische leugenaar en wil van de rechtbank meer duidelijkheid over ‘wat je ongestraft over bestuurders en politici kunt zeggen’. De Winter is naar eigen zeggen hogelijk verbaasd en spreekt op zijn beurt van ‘een staaltje klassenjustitie’. Hij vindt het volkomen onzin. ‘Hebben ze [bij het OM] niets beters te doen?’

Burgemeester Hengelo doet aangifte vanwege ‘afvaltweet’

Burgemeester Sander Schelberg van de gemeente Hengelo gaat aangifte doen tegen een man die via twitter een wethouder bedreigde. Aanleiding daarvoor waren plannen voor nieuw afvalbeleid in Hengelo, gepresenteerd door wethouder Bas van Wakeren. Dat plan leidde tot veel emoties én dus ook tot een tweet van Willem Meijerink die schreef dat Van Wakeren ‘een knuppel in de nek’ verdiende. Burgemeester Schelberg spreekt van ‘een verruwing die gewoon niet welkom is’ en van ‘grenzen voor hoe je met elkaar omgaat die overschreden zijn’. Meijerink zegt geen moeite te hebben met de aangifte en zegt dat hij alleen een signaal wilde afgeven. ‘Natuurlijk leg ik hem geen knuppel in zijn nek. Maar ze moeten weten dat de inwoners van Hengelo dit afvalbeleid spuug- en spuugzat zijn’. Vanwege het nieuwe afvalbeleid zijn in de gemeente inmiddels twee wethouders en een medewerker van het milieubedrijf bedreigd en vijf ambtenaren geïntimideerd.

Taak- en geldstraf voor Marktplaats-oplichter

De rechtbank in Den Haag heeft een man (27, uit Delft) veroordeeld tot 180 uur taakstraf en een maand voorwaardelijk voor internetoplichting. De verdachte zocht op Marktplaats naar Samsung-telefoons en iPhones en kocht die vervolgens met vals geld. Hij werd opgepakt toen een slachtoffer zelf ging speuren. Het OM had vier maanden celstraf (één voorwaardelijk) geëist.

Smaad bij Facebook-bericht zaak-Sharleyne

De politierechter in Assen heeft een man (53, uit Hoogeveen) veroordeeld voor smaad. Slachtoffer was een manager van jeugdzorg in de gemeente Hoogeveen. Volgens de verdachte moesten die manager én de burgemeester vervolgd worden en uit hun functie gezet, naar aanleiding van de zaak-Sharleyne. De manager, haar naam werd in bericht genoemd, ‘zal zich wel omhoog geneukt hebben haha’. De man schreef verder dat hij ’30 dagen gezeten had voor dat wijf’ – hij werd juli 2015 veroordeeld tot dertig dagen voorwaardelijk voor bedreiging van de jeugdzorgmedewerkster maar weigerde reclasseringstoezicht en zat zijn celstraf uit. Aanleiding daarvoor was dat zijn zoontje onder toezicht werd gesteld, volgens de man door toedoen van de vrouw van jeugdzorg. Op de zitting zei de verdachte spijt te hebben. ‘Ik had haar naam niet moeten noemen’. Tja. Het OM eiste 500 euro boete (de helft voorwaardelijk) maar de rechtbank legde die boete geheel voorwaardelijk op.