Hoe virtual reality wordt ingezet om crimineel gedrag aan te pakken

Virtual reality zou, over een jaar of wat, wel eens ingezet kunnen worden om crimineel gedrag te verminderen. Dat voorspelt neuropsycholoog Liza Cornet (Universiteit Leiden), vanuit de gedachte dat ‘hoe meer je nadenkt over langetermijnconsequenties, hoe doordachter je keuzes in het hier en nu zijn’. Jonge delinquenten laten zich volgens haar vaak leiden door kortetermijnopbrengsten, zoals snel geld krijgen. ‘Daardoor verliezen ze de gevolgen op lange termijn, zoals een boete of gevangenisstraf, uit het oog’. Maar wat als je dat toekomstbeeld levendiger kunt maken? Maken zulke jongeren dan nog dezelfde keuzes? Virtual reality kan daarbij helpen, aldus Cornet. ‘Als je een VR-bril en een koptelefoon opzet, sluit je twee van onze belangrijkste zintuigen, zien en horen, af van de werkelijkheid’ en kun je behalve in een andere wereld, ook in een ander gedaante opgaan. Ze noemt dat het Proteus-effect: het fenomeen dat je gedrag wordt beïnvloed door de kenmerken van de avatar die je belichaamt in de virtuele wereld. Uit eerder onderzoek bleek al dat ‘het belichamen van je oudere ik in elk geval een tijdelijk positief effect op gedrag kan hebben’. Cornet wil daarom samen met de Reclassering de VR-techniek gaan toepassen op mensen met crimineel gedrag. ‘Wie weet krijgt iedere delinquent in de toekomst dus wel een VR-bril op de neus als onderdeel van zijn re-integratie’.

“Deepfakes aanpakken nu het nog kan”

Desinformatie-expert Nina Schick waarschuwt in een lang interview in De Volkskrant voor alle ellende die deepfakes kunnen veroorzaken en voor een ‘infocalyps’. Schick – haar nieuwste boek Deepfakes and the Infocalypse is net uit – onderscheidt desinformatie en misinformatie. Het ene is bewust gemaakt om mensen te verleiden, het andere is ‘slechte informatie die goedbedoeld wordt verspreid’. Beide vormen bestaan al honderden jaren maar relatief nieuw is de technologie (sociale media! berichtenapps!) om ze razendsnel te verspreiden. De gevolgen zijn (nog) niet te overzien, maar ‘consensus’ wordt steeds lastiger te bereiken en dus moeten we nú bedenken hoe die technologie kan en mag worden gebruikt, aldus Schick. De volgens haar ‘succesvolste desinformatiecampagne van 2020’ – afkomstig uit het Witte Huis waar Trump en zijn aanhang al vanaf maart het verhaal verspreiden dat de verkiezingen doorgestoken kaart zijn – bewijst dat een infocalyps bevolkingsgroepen uit elkaar kan drijven. Of het nu gaat om Black Lives Matter, 5G, zwarte piet, abortus of coronamaatregelen, een beetje discussie ontaardt tegenwoordig snel in flinke ruzies en dreigementen. Schick ziet nog een dreiging, die van synthetische media: afbeeldingen, teksten, audio- of videofragmenten die zijn aangepast of zelfs helemaal gegenereerd door kunstmatige intelligentie (AI). Die techniek is niet per se slecht, denk aan de filmindustrie, maar wat als tieners met hun smartphone straks hetzelfde effect kunnen creëren wat je nu alleen met een team specialisten in een Hollywoodstudio kunt? ‘Synthetische media zullen een grote rol gaan spelen bij de verspreiding van mis- en desinformatie’. Zoals face swaps, het plaatsen van het gezicht van de een op het lichaam van de ander. En daar dan iemands stem bij plakken. ‘Niet alleen is de techniek nu beter, ze wordt ook gratis en breed beschikbaar. Die combinatie is gevaarlijk’. Deepfakes aanpakken kan op meerdere manieren, variërend van bewustwording tot detectiesoftware en andere technologie. Belangrijker vindt ze dat mensen leren om afbeeldingen, geluiden en video’s net zo kritisch te benaderen als teksten. ‘Wanneer we niet meer kunnen geloven wat we zien, zullen mensen ook authentieke media niet meer geloven. Een van de problemen van deepfakes is the liar’s dividend – als alles kan worden vervalst, kan alles worden ontkend. Dat geeft slechteriken veel speelruimte’.

“Ddos-aanvallen zijn niet te voorkomen”

Ddos-aanvallen vinden dagelijks plaats en zijn niet te voorkomen, aldus staatssecretaris Mona Keijzer van EZ. Ze reageerde op Kamervragen over de recente hausse aan aanvallen op internetproviders. In 2019 telde de Nationale DDoS Wasstraat (NaWas) in totaal 919 aanvallen. Dat waren er iets minder dan in 2018 maar ‘de intensiteit van de aanvallen’ was groter. Omdat bij veel ddos-aanvallen gebruik wordt gemaakt van ‘gecompromitteerde Internet of Things-apparaten’, als onderdeel van een botnet, wil Keijzer de bewustwording van burgers op dit gebied vergroten. Dat gebeurt met websites als veiliginternetten.nl en campagnes als ‘Doe je updates’. Door apparaten te updaten beschermen eindgebruikers niet alleen zichzelf maar worden apparaten ook minder kwetsbaar.
Ook de Amerikaanse geheime dienst NSA wijst op het belang van updates. Zeker nu er wereldwijd twintig tot dertig miljard IoT-apparaten met internet verbonden zijn. ‘Als samenleving staan we niet voldoende stil wat de impact hiervan is op onze privacy en security’, aldus de NSA. Dat is alleen maar erger geworden nu steeds meer mensen thuis werken. Mensen moeten daarom hun gedrag aanpassen. ‘Alle beveiligingsfeatures moeten up-to-date en geüpdatet zijn’. Lees goed de gebruikersovereenkomst, adviseert de dienst, zodat je weet welke informatie het apparaat verzamelt en hoe je je persoonlijke informatie kunt beschermen.

Rathenau Instituut stelt tien eisen aan digitale samenleving van morgen

We moeten ons digitale lot niet uit handen geven en we moeten als democratische burgers onze digitale toekomst zelf bepalen. In een manifest heeft het Rathenau Instituut tien ontwerpeisen geformuleerd voor de digitale samenleving van de toekomst. Veel daarvan betreffen onze privacy, aldus het manifest. De digitale samenleving, nu al gekenmerkt door augmented reality, virtual reality, spraakcomputers, biometrische surveillance, digitale modificatie, slimme speakers, VR-brillen en nog veel meer technologie, gaat een nieuwe fase in. ‘De fysieke en digitale wereld raken meer dan ooit met elkaar verknoopt. Dat roept urgente maatschappelijke en politieke vragen op’. Die ‘immersieve’ technologie kan immers op twee manieren worden ingezet: met goede en met kwade bedoelingen. En dat gaat het over anonimiteit en inbreuken op privacy en veiligheid. ‘Als we niet uitkijken, zijn er binnenkort tal van toepassingen beschikbaar waarmee bedrijven, overheden en burgers je anonimiteit zomaar kunnen opheffen’.

Deurbel met camera “niet zomaar aanzetten”

Wie een deurbel met ingebouwde camera ophangt, of een losse camera, moet er goed op letten dat deze niet op de buren of op de openbare weg is gericht. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) komt met deze waarschuwing na gesprekken met de politie: er waren ‘signalen’ dat agenten burgers aanspoorden om hun camera’s op de openbare weg te richten. En dat mag niet, zegt AP-bestuurslid Katja Mur. In Nederland heeft volgens recent onderzoek ongeveer een half miljoen huishoudens een slimme deurbel. Die camera moet van de AP ‘zo min mogelijk‘ de openbare weg of het huis van de buren filmen. Wie continu de voordeur van de buren filmt, pleegt een ernstige privacy-inbreuk, aldus Mur. ‘Je ziet dan ook iemand die boos de deur achter zich dichtslaat na een ruzie’. Tijdelijk de openbare weg filmen mag wel, bijvoorbeeld als er net is ingebroken. Maar, zegt Mur, ‘als die situatie is opgelost, moet je daar weer mee ophouden’. De AP waarschuwt ook gemeenten die inwoners gratis een slimme deurbel geven. ‘Als een gemeente cameratoezicht wil, dan moet de gemeente gewoon camera’s ophangen’. Fabrikanten zoals Amazon (Ring) en Google (Nest Hello) zeggen klanten duidelijke instructies te geven.

Drone helpt waterpolitie bij controles

De waterpolitie van Oost-Nederland en de Landelijke Eenheid hebben deze (nog steeds voortdurende …) zomer een drone ingezet om overtredingen op het water te constateren. In juli, augustus en september werden met de drone vijf controles uitgevoerd op diverse plekken in Gelderland. Er werden daarbij 150 vaartuigen gecontroleerd en 56 boetes uitgedeeld, voor onder meer het niet hebben van een dodemanskoord, te snel varen, waterskiën waar het verboden is en het niet hebben van goed zicht. De drone helpt, volgens de initiatiefnemers, bij het beter en eerder waarnemen van overtredingen en zo de heterdaadkracht te versterken. ‘We zien bij reguliere controles vaak dat watersporters zich netjes gedragen zodra wij in de buurt komen of elkaar zelfs waarschuwen als wij op het water zijn’. De drone kan ‘onzichtbaar overtredingen constateren’ waarna agenten de overtreders kunnen aanspreken. Benadrukt wordt dat de drone aanvullend is en geen vervanging van reguliere controles en surveillances. Zomer 2021 zal de drone daarom weer worden ingezet.

“Met dna een compositietekening van verdachten schetsen”

Het Amerikaanse techbedrijf Parabon claimt met dna-materiaal een compositietekening van een verdachte te kunnen schetsen. Politiekorpsen in de VS zouden met die techniek, Snapshot genoemd, al meerdere zaken hebben opgelost. De claim is echter ‘problematisch’, zegt hoogleraar forensische moleculaire biologie Manfred Kayser (Erasmus Medisch Centrum, Rotterdam) omdat de werking niet openbaar is gemaakt. Al langer is bekend dat er relaties zijn tussen bepaalde specifieke genetische varianten en fysieke kenmerken maar niet hoe die individuele eigenschappen ‘een uniek menselijk gezicht vormen’, zegt Kayser. In 2011 ontwikkelde Kayser ‘Irisplex’, een techniek om met dna-materiaal de kleur van iemands ogen te voorspellen. Dat werkt nu ook met haarkleur en textuur, voor de Nederlandse politie aanleiding om Kaysers technieken in te zetten. Het ministerie van Justitie presenteerde begin 2020 een ontwerpbesluit waarin is vastgelegd dat uit dna-sporen van verdachten of slachtoffers de huidskleur, de kleur van ogen en haren, alsmede ras en geslacht mogen worden afgeleid. Parabon-oprichter Steven Armentrout zegt niks met alle kritiek te kunnen. ‘We schrijven geen onderzoeksrapporten. De resultaten spreken voor zichzelf’.

Half miljoen slimme deurbellen in Nederland

Of het voor de politie geschikte beelden oplevert bij inbraken of andere ongeregeldheden, moet worden afgewacht maar feit is dat inmiddels een half miljoen huishoudens in Nederland een ‘slimme’ deurbel heeft. Het aantal slimme deurbellen is sinds 2018 zelfs verdubbeld, schrijft onderzoeksbureau Multiscope in de Smart Home Monitor. Marktleider is Ring, van Amazon, met een aandeel van rond de 50%. In totaal beschikt 18% van de Nederlandse huishoudens nu over een beveiligingssysteem, in een op de tien huishoudens is een beveiligingscamera te vinden.

VS: Politie kijkt steeds vaker naar data smart speakers

Data van smart speakers zoals Amazon Echo of Alexa wordt steeds interessanter in politie-onderzoeken, stelt universitair docent Douglas Orr van het Criminal Justice Department van de universiteit van North Georgia. Smart speakers, en andere smart home-apparaten, kunnen een schat aan informatie bevatten, waarmee bijvoorbeeld een alibi kan worden bevestigd. ‘Een alleenwonende verdachte die een pizza bestelt via een smart speaker kan tijd en locatie van het verzoek laten zien. Wanneer stemherkenning is ingeschakeld kan ook geverifieerd worden of hij de bestelling deed’. Orr deed onderzoek naar de kansen van deze databronnen, behalve geluidsopnamen ook logs. ‘Door naar de logs te kijken kan de politie een idee krijgen van wat iemand op het moment van het vermeende misdrijf aan het doen was’, aldus Orr tegen Wired. Forensisch analist Lee Whitfield zegt in het artikel dat de politie steeds slimmer wordt, als het gaat om zulke activiteitenlogs. Hij verhaalt van een drugszaak in een appartementencomplex waarbij aan de hand van data op de smart speaker kon worden vastgesteld welke bewoner daarbij betrokken was.

Infotainment van tweedehands auto’s geeft “geheimen” vorige eigenaar prijs

Vier op de vijf auto-eigenaren haalden niet alle persoonlijke informatie uit het infotainmentsysteem toen ze hun auto verkochten. Kopers van die auto’s verkregen zo telefoonnummers, adressen of zelfs toegang tot een wifi-netwerk waarmee de auto werd ontgrendeld en garages werden geopend. Beveiligingsexperts onderzochten in opdracht van het Britse Which? een infotainmentsysteem van VW. Daaruit bleek dat die systemen een geweldige hoeveelheid gegevens opslaan, waarmee kwaadwillenden flink hun gang kunnen gaan. Which? ondervroeg daarop ruim 14 duizend autoverkopers. Maar liefst eenderde van hen deed niks toen de auto te koop werd gezet en duizenden smartphones bleken nog gewoon aan de auto gekoppeld.

Sterke toename van apparaten die via internetaansluiting informatie uitwisselen

Mogelijk bewijs van misdrijven is zoals bekend ook te vinden in auto’s, rookmelders, energiemeters en andere zogeheten IoT-apparaten (internet-of-things). Het aantal apparaten dat via internet informatie uitwisselt met systemen van beheerders, en dus gebruik maakt van machine-to-machine toepassingen (M2M) stijgt snel, aldus de Telecommonitor over Q1 2020 van de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Met een derde, om precies te zijn, tot ruim 7 miljoen in het eerste kwartaal van 2020. De apparaten gebruiken daarbij een 097-nummer die weer zijn onderverdeeld in vier groepen: machine to machine, machine to human (alarmsystemen en zo), human to machine (bijvoorbeeld voor het instellen van een beveiligingscamera) en human to human (zoals geautomatiseerde spraakverbindingen). April jl meldde de ACM al dat er inmiddels 28,6 miljoen van die 097-nummers uitgegeven zijn.

Kabinet wil updateplicht voor verkopers van “slimme apparaten”

Verkopers van ‘slimme apparaten’ moeten een updateplicht krijgen, om te voorkomen dat die apparaten gehackt worden of data lekken. Zo’n verplichting is er nu niet maar volgens minister Sander Dekker (Rechtsbescherming) moeten gebruikers ‘langer van de juiste ondersteuning zijn verzekerd’. Zijn wetsvoorstel voor deze plicht is vorige week door de ministerraad goedgekeurd. De apparaten moeten ‘enige tijd’ van software- en beveiligingsupdates worden voorzien, op basis van proportionaliteit. De De updateplicht moet ook gaan gelden voor games of applicaties alsmede streamingdiensten. Dekkers voorstel is de Nederlandse vertaling van Europese richtlijnen over de verkoop van goederen en levering van digitale inhoud en diensten.

Digitale sporen steeds belangrijker voor forensisch onderzoek

Smartphones, sociale media, slimme assistenten, smartwatches, het datamanagementsysteem in je auto, slimme thermostaten en koffiemachines, sportapps, beelden van beveiligingscamera’s – de lijst wordt steeds langer. Ze leveren allemaal bewijs en zijn dus van steeds groter belang bij de opsporing. Over de betekenis van digitaal bewijs voor de opsporingspraktijk schreven de lectoren Christianne De Poot (Forensisch Onderzoek, HvA en Politieacademie) en Hans Henseler (Digital Forensics & E-Discovery, Hogeschool Leiden) deze maand in Expertise en Recht. Die digitale sporen worden steeds persoonlijker maar tegelijk is nog vaak onduidelijk welke handeling valt af te leiden uit dat digitale spoor. Als je horloge aangeeft dat je op moment X op plek Y was, wat deed je daar dan? Valt er een verband te leggen met andere apparaten? Henseler en De Poot beschrijven drie zaken waarin digitale sporen belangrijke rol speelden: de moord op Koen Everink (zoektermen die zijn gevonden op de iPad van de verdachte), de moord op de Bûterwei (verklaringen van de verdachte klopten niet met overvloedig digitaal bewijs) en een kinderpornozaak (zoektermen op de computer van verdachte die aangeven dat beeldmateriaal bewust is gedownload en niet ‘per ongeluk’). De bewijswaarde van digitale sporen kan in de toekomst nog beter benut worden, betogen de auteurs, als ook andere specialisten in de forensische opsporing, rechercheurs, officieren van justitie, advocaten en rechters beter inzicht krijgen in het werk van digitaal forensische experts.

VS: Amazon stopt met leveren gezichtsherkenning aan politie

De Amerikaanse politie mag zeker een jaar geen gebruik meer maken van Rekognition, de gezichtsherkenningssoftware van Amazon. Het verbod is door Amazon opgelegd uit angst dat gezichtsherkenning wordt gebruikt tegen demonstranten, onder meer in betogingen tegen racisme. Amazon zegt te hopen dat het jaar gebruikt wordt om wetgeving op te stellen. ‘We hopen dat dit het Congres genoeg tijd zal geven om passende regels op te stellen. Wij staan klaar om te helpen als daarom wordt gevraagd’, aldus een woordvoerder. Rekognition mag nog wel ingezet worden om slachtoffers van mensenhandel te achterhalen.

update:Ook Microsoft stopt voorlopig met de verkoop van gezichtsherkenningssoftware aan de Amerikaanse politie. Totdat er nationale wetgeving is, werkt Microsoft niet meer mee aan het etnisch profileren voor de politie. Eerder staakten IBM en Amazon hun bijdragen aan politiewerk.

Drone betrapt drugs-smokkelaar in grensgebied

Met een drone heeft de politie West-Brabant vorige maand ‘haarscherpe beelden’ kunnen maken van een drugsoverdracht op een stille grensovergang bij het dorpje Achtmaal. Bij de actie werden een Roemeense man (34, uit Zundert) en zijn vrouw aangehouden met twaalf kilo hennep. Volgens politiewoordvoerder Willem van Hooijdonk kwam de verdachte bij toeval in beeld. ‘We gebruikten het vliegtuigje als vliegende verrekijkers’. Dat gebeurt in Operatie Overwatch, een proef van politieteam Weerijs waarbij grensoverschrijdende drugscriminaliteit wordt bestreden. Veel drugscriminelen lijken als gevolg van de coronacrisis weer vaker gebruik te maken van oude smokkelroutes. Dat de verdachte nu in beeld kwam, was daarom een pure toevalstreffer, zo werd duidelijk in de supersnelrechtzaak tegen de verdachte. Er liep geen onderzoek tegen de man. Het OM heeft negen maanden celstraf geëist. Advocaat Erik Thomas van de verdachte is kritisch over de opsporingsmethode en vroeg vrijspraak. ‘In het dossier staat niet eens op grond van welk wetsartikel de drone is ingezet’. Dat was ook niet nodig, vond OvJ Verstraeten. ‘Het was niet op de persoon gericht maar een technisch verfijnde manier om de grensovergang te bewaken’ en dus was er geen sprake van stelselmatige observatie. De rechtbank denkt daar toch anders over en hield de zaak tot eind oktober. ‘Deze zaak is niet geschikt voor supersnelrecht’.