Defensie moet opheldering geven over volgen militairen via bier-app

De Tweede Kamer heeft staatssecretaris Barbara Visser (Defensie) opheldering gevraagd over het gebruik van bier-app Untappd door militairen. Via die app, zo ontdekte Bellingcat, konden ook de locaties van militaire basissen en militairen wereldwijd achterhaald worden. Wie ergens ter wereld een biertje drinkt, incheckt op de app en de bier-ervaringen deelt, laat dus ongewenste sporen achter. Wie de app góed installeert, het profiel simpelweg afschermt, loopt geen gevaar. ‘Het is een goede herinnering dat Untappd en soortgelijke kleinere sociale netwerken interessant zijn om te bekijken bij het uitvoeren van openbronnenonderzoeken’, zei onderzoeker Foeke Postma al. ‘Zulke apps vormen een serieuze beveiligingsuitdaging’. Defensie liet eerder weten dat het gebruik van sociale media en apps als Untappd ‘wijdverspreid is in de samenleving, ook onder militairen’ en dat voorkomen moet worden ‘dat dit risico’s oplevert voor de militair, zijn gezin en lopende operaties.’. In 2018 kwam Defensie al onder vuur te liggen toen via sport-apps als Strava ook al locaties van militaire basissen gevonden werden. D66-Kamerlid Salima Belhaj wil nu van Visser weten of Defensie voldoende maatregelen neemt.

Ierland: Politie onderzoekt TikTok-gebruikers na tractor-stunts

In de categorie Het Kan Altijd Nog Gekker deze week het bericht dat de Ierse politie onderzoek doet naar een stel TikTok-gebruikers die gevaarlijke stunts uithaalden met hun tractoren. TikTok, ooit begonnen met 15-seconden filmpjes van dansende tieners, trekt de laatste tijd – je moet wat als je thuis zit – vele gekken die allerlei ‘challenges’ uitvoeren. Ook met tractoren halen ze rare stunts uit, in de hoop viraal te gaan, aldus de Ierse nieuwssite RTÉ. Veel van die stunts verwacht je bij SBS-programma’s over home videos, maar dit is anders, zegt een woordvoerder van An Garda Siochána. Veel stunts zijn gemaakt op de openbare weg, het gedrag van tractorbestuurders is ‘shocking’ en werkgevers worden opgeroepen boetes uit te delen. Landbouwminister Michael Creed sprak al van ‘alarmingly childish immature behaviour’. Ook TikTok zelf wordt aangesproken. Volgens de gebruikersvoorwaarden mogen er geen filmpjes online komen van ‘dangerous challenges that might lead to injury’. Ook ‘content that shows the inappropriate use of dangerous tools’, is verboden.

Bitcoin mixers op darkweb veel populairder

Het gebruik van bitcoin-mixers op het darkweb is de laatste maanden opvallend gestegen, melden onderzoekers van Crystal Blockchain. Zo’n mixer gooit bitcoin-transacties, die meestal duidelijke sporen achterlaten, op een hoop, ‘husselt’ ze door elkaar en ontrafelt ze pas weer aan het eind van de keten. Bitcoin-transacties zijn op die manier minder goed te volgen. Volgens de onderzoekers maakte in Q1 van 2020 al 20% van de darkweb-entiteiten gebruik van een mixer, in Q1 van 2019 slechts 1%. In absolute zin werd in Q1-2020 bijna achtduizend bitcoin naar de mixers gestuurd, in Q1-2019 nog 790 btc. De populariteit van mixers zou vooral te danken zijn aan strengere wet- en regelgeving: bitcoin-beurzen moeten anti-witwas procedures volgen en ‘know-your-customer’ toepassen. Ook de nieuwe Nederlandse cryptowet, officieel de Implementatiewet wijziging vierde anti-witwasrichtlijn, die op 21 mei ingaat, zet het gebruik van mixers onder de categorie verdachte transacties. Volgens genoemde wet moeten alle transacties boven de 15 duizend euro worden geregistreerd. Die komen dan in een database van de Financial Intelligence Unit die verdachte transacties met cryptovaluta gaat verzamelen en analyseren.

Militairen en locaties gevonden via bierapp

Na de fitbit waarmee de locatie van een geheime legerbasis werd achterhaald, is er nu ook een bierapp waarvan het gebruik niet zo handig is. Bellingcat ontdekte dat de data van de bierapp Untappd, bedoeld om te delen welke speciaalbieren je hebt gedronken, ook gebruikt kan worden om militairen te volgen en militaire locaties te vinden. App-gebruikers delen niet alleen welk biertje ze dronken maar ook wáár ze dat deden. Die data, gekoppeld aan andere openbare bronnen, leverde Bellingcat-onderzoekers onder meer de exacte locatie van een (niet openbaar bekende) basis én de locaties van militaire oefeningen en missies waar Nederlandse militairen bij betrokken zijn. Die hadden de app niet op privé staan … Nu wel.

Aan het front van de informatieoorlog

Behalve een pandemie woedt er ook een ‘infodemie’, een wereld die wordt overspoeld met nepnieuws, soms zelfs ‘staatsgedreven’. VPRO Tegenlicht zocht naar de achtergronden van ‘de oorlog van de toekomst’, waarin trollen, websites, vloggers en bloggers belangrijker zijn dan ‘laarzen en geweren’. Niet gezien? Terugkijken dan! Want verwarring zaaien, bevolkingsgroepen uit elkaar spelen en bondgenootschappen onder spanning zetten, zijn de nieuwe vormen van oorlog – compleet anders dan een luchtbombardement of het binnendringen van landsgrenzen. In die informatieoorlog staan partijen lijnrecht tegenover elkaar. Er wordt dan fanatiek gezocht naar een ‘patient zero’, de eerste trol, website, vlog of blog achter een nepnieuws-aanval. Net als bij het coronavirus. Want ‘als het op facebook staat, verspreidt het virus zich al en kun je het niet meer beheersen’, zegt ‘defensie-journalist’ Vaidas Saldziunas van Delfi in Litouwen. Maar die patient zero kan ook een staat zijn of een medium dat onder staatscontrole staat, zegt Saldziunas – die, toeval of niet, tijdens het interview met spoed een nepnieuws-aanval moet ‘debunken’. Nepnieuws wordt wel ‘het nieuwste massa-vernietigingswapen’ genoemd en is vaak afkomstig uit Rusland waar ‘trolfabrieken’ 24/7 de meest baarlijke onzin over de wereld doen uitgaan. De volgende Brexit, het uiteenvallen van de EU – door sociale media zijn ‘de mogelijkheden om verwarring te zaaien tot grote hoogtes gestegen’. In de strijd daartegen noemen nepnieuws-bestrijders zichzelf elfen, verenigd in Debunk.eu, maar anderen vinden zichzelf gewoon guerrilla – Game of Thrones in het echie … Ook het Nederlandse leger strijdt mee, blijkt uit de uitzending. In Litouwen zijn 110 manschappen gelegerd, als onderdeel van de Navo-inzet Enhanced Forward Presence. Militairen die hier op missie gaan, worden getraind om geen slachtoffer te worden van trollen: log nooit in op open wifi, zorg dat je nooit met een wapen naast lokale kinderen op de foto wordt gezet – alles kan tegen je gebruikt worden.

Man aangehouden naar aanleiding van drillrap-video

Bij een inval in een woning heeft de politie een man (29, uit Amsterdam) aangehouden en munitie aangetroffen. Aanleiding voor de inval was een ‘drillrap’ op sociale media waarin een vuurwapen werd getoond. Als er in zo’n filmpje een mes of ander wapen wordt gebruikt, is er sprake van verdenking van wapenbezit, aldus de politie. Met name drillraps, waarbij ‘echt geweld op de loer ligt’ en mensen vaak worden bedreigd, hebben de aandacht van de politie. ‘Verheerlijking van geweld [..] is onacceptabel’. Het wapen werd echter niet gevonden, wel een hoeveelheid munitie. De verdachte is weer vrijgelaten, het OM beslist over vervolging.

“Rusland verspreidt in Nederland desinformatie over coronavirus”

Ja, het waren de Russen die allerlei ‘desinformatie’ – nepnieuws zo u wilt – over corona hebben verspreid. Maar het bereik van die berichten op sociale media was ‘beperkt’. Minister Kajsa Ollongren schreef de Kamer over een AIVD-onderzoek naar ‘Russische narratieven’ die in hun berichten de nadruk leggen op ‘vermeende Europese verdeeldheid’ en het gebrek aan onderlinge solidariteit tussen West-Europese landen bij de bestrijding van covid-19. Paniek zaaien en vergroting van het wantrouwen tegen autoriteiten zijn de doelen van deze ‘aanzienlijke desinformatiecampagne’ zoals de Europese Unie de Russische acties eerder noemde. Als voorbeeld geeft Ollongren een veelgedeelde video waarin mensen vechten om een supermarkt binnen te gaan, zogenaamd in Haarlem. Maar het filmpje komt Duitsland en werd al in 2011 gemaakt. Tja. Ollongren schrijft ook over ‘misinformatie’ over 5G die mogelijk heeft bijgedragen aan de brandstichtingen in zendmasten.

Oma moet van rechter foto’s van kleinkinderen van Facebook halen

Een oma moet alle foto’s van haar kleinkinderen per direct van facebook en pinterest halen. Doet ze dat niet, dan krijgt ze 50 euro boete per dag, zo besliste de rechtbank Arnhem in kort geding. De zaak werd aangespannen door de dochter van de vrouw omdat de foto’s na herhaaldelijk klagen nog steeds online stonden. De twee leven in onmin en hebben geen contact meer. Oma plaatste de afgelopen jaren meerdere malen foto’s van haar drie kleinkinderen online. Haar dochter wilde haar kinderen echter niet op sociale media ‘tentoonstellen’. Toen oma dat weigerde, stapte de dochter naar de rechtbank. Die gaf haar gelijk: voor het plaatsen van foto’s van kinderen onder de 16 moeten ouders volgens de UAVG toestemming geven. Ook die ene foto die oma naar eigen zeggen nog wilde laten staan, moet weg.

Marokko: Homo’s in problemen na ongevraagde “outing” via datingapps

In Marokko vrezen homo’s voor represailles nadat veel foto’s van gebruikers van datingapps openbaar zijn gemaakt. Op apps als Grindr en Hornet werden nepaccounts aangemaakt. Daartoe was op instagram opgeroepen door een transgendermodel die zo Marokkaanse vrouwen wilde laten zien hoeveel mannen – misschien wel hun eigen man – van zulke apps gebruik maakten. Maar het werkte weer eens anders dan bedoeld: profielfoto’s van gebruikers van de homo-apps werden, soms voorzien van dreigementen, fanatiek gedeeld en dat leidt volgens mensenrechtenorganisatie Human Right Watch tot grote problemen bij mannen die ongevraagd ‘geout’ zijn. De organisatie zegt te weten van mannen die noodgedwongen op straat slapen – Marokko kent een strenge lockdown en wie het huis uitgezet wordt kan niet in hotels terecht. Enkele datingapps hebben maatregelen genomen, Marokkaanse homo-organisaties hebben waarschuwingen verstuurd. De rol van transgendermodel Sofia Taloni zou volgens persbureau AFP al door de politie onderzocht worden, wegens ‘aanzetten tot haat en discriminatie’.

VS: Live begrafenis corona-slachtoffer afgelast

In Ohio, VS is John McDaniels begrafenis toch niet live gestreamd op facebook. McDaniel (60) overleed aan covid-19 en stond bekend als een fervent tegenstander van lockdowns. In posting en filmpjes riep hij regelmatig dat al die maatregelen maar ‘bullshit’ waren en ‘een politieke truc’. Na zijn dood werden zijn berichten duizenden keren gedeeld, ook door traditionele media. Deels uit leedvermaak maar ook als waarschuwing. ‘Let his death be a warning to everyone else who wants to be ‘living our lives’ & ignore lockdowns – it may END your life’. Zijn begrafenis moest live worden uitgezonden, volgens zijn familie. Maar door het viraal gaan van zijn overlijdensberichten, zag de familie daar toch van af. Zijn weduwe roept nu op voldoende afstand te houden. ‘Use this as a reminder to continue practicing social distancing and keep each other safe’.

Twitter verbiedt verspreiding van complottheorieën over 5G en corona

Ook Twitter heeft maatregelen genomen: tweets waarin het coronavirus wordt gelinkt aan 5G zijn verboden en zullen worden verwijderd. Allerhande complottheorieën en andere ‘ongefundeerde berichten’ die mensen oproepen tot actie, het vernietigen of beschadigen van kritieke infrastructuur of maatschappelijke onrust, zijn ook verboden, aldus een blog.

Bangladesh: Man vermoordt vrouw live op Facebook

‘Vanaf nu is ze geen probleem meer. Vergeef me en zorg goed voor mijn kinderen’. Die woorden sprak ene Obaidul Tutul in een live stream op facebook. Op de achtergrond is een hoop geweld te horen: Tutul vermoordt zijn vrouw met een machete. Hij loopt daarna met een dochtertje het beeld uit en filmt even later zijn vrouw, liggend in een plas bloed. De live stream, inmiddels door facebook offline gehaald, zorgde voor veel commotie. Tutul werd opgepakt en zijn telefoon is in beslag genomen, schrijft de Dhaka Tribune. Volgens die krant wilde Tutul dat zijn video viraal zou gaan, zodat die ook bij de premier van Bangladesk zou belanden. Een motief daarvoor is nog onbekend, hoewel Tutul in de video verwijst naar afpersing door zijn schoonfamilie. Facebook zegt in een reactie er alles aan te doen dat de beelden niet (verder) verspreid worden. Mensen die accounts proberen te maken met gebruikersnamen die lijken op die van Tutul worden ook geweerd.

5G, corona en brandstichting

Het internet van de toekomst gaat met 5G maar daar lijkt niet iedereen van overtuigd. Na enkele brandstichtingen in 5G-masten in Engeland en Italië is vorige week nu ook in Nederland zo’n zendmast in de fik gezet. Op een elektriciteitskastje bij de zendmast in Deurne, Brabant was met grote letters ‘Fuck 5G’ gespoten. Eigenaar Cellnex Telecom gaat aangifte doen van brandstichting. De brandstichting houdt mogelijk verband met allerlei complottheorieën waarin 5G een rol speelt bij de verspreiding van het coronavirus. Onzin natuurlijk, maar zoals bij andere complottheorieën is er altijd een groep ‘believers’. Die groep is kennelijk zo groot dat YouTube al een verbod instelde voor video’s met complottheorieën over het coronavirus. Ook Facebook zegt ‘onjuiste beweringen’ over een verband tussen corona en 5G te verwijderen, zeker als daarin wordt opgeroepen om zendmasten in brand te steken. Dat lukt nog niet heel goed: twee van die groepen zijn het 5G-Plein dat ronduit schrijft dat in Wuhan ‘op het moment van de uitbraak toevallig een 5G-netwerk was geactiveerd’ en Stop 5G van zelfverklaard ‘ufodeskundige’ John Kuhles. Andere facebook-groepen waarin nepnieuws over corona gretig wordt gedeeld, zijn chemtrail watchers, Q-Anon fans en – daar zijn ze weer – Gele Hesjes. Brandpunt+ analyseerde een aantal berichten en wist ze te herleiden naar een berucht forum ‘voor alternatief denken’. In Nederland is 5G trouwens alleen nog op proef. En de mast in Deurne is alleen in gebruik voor 2G-, 3G- en 4G-verbindingen …

WhatsApp beperkt doorsturen van berichten tot één keer

In de strijd tegen nepnieuws over corona heeft WhatsApp het doorsturen van berichten (nog verder) beperkt. Wie een bericht ontvangt dat al ‘veel’ is doorgestuurd, kan dat zelf nog maar één keer versturen. Begin 2019 werd het aantal keren doorsturen al beperkt tot vijf. Dat leidde tot een kwart minder doorgestuurde berichten. Nu gaat Whatsapp dus nog verder, blijkt uit een blogbericht. ‘Het doorsturen van berichten kan bijdragen aan de verspreiding van desinformatie. We vinden het belangrijk dat [..] WhatsApp een plek blijft voor persoonlijke gesprekken’. Whatsapp roept gebruikers ook op om na te denken de berichten die je ontvangt. ‘Niet alles wat naar jou verstuurd wordt over het virus klopt en als je niet zeker weet of iets waar is, stuur het dan niet door’. Berichten die meer dan vijf keer zijn doorgestuurd, hebben twee pijltjes als label.

“Dystopische massasurveillance mag nooit het nieuwe normaal worden”

Ook besmet met het coronavirus, en flink ook: de privacy. Allerlei apps en socialemediaplatforms delen (zonder toestemming van gebruikers) vooral locatiegegevens, ook Google doet dat, per land nog wel, de politie valt woningen binnen zonder huiszoekingsbevel, om lockdownparties of coronafeestjes stil te leggen, boven stranden (Scheveningen, Katwijk, Noordwijk, Vlissingen, Noord-Holland) en bossen hangen drones om de drukte te monitoren. En dan hebben we het nog niet eens over al die traceer-apps die besmette personen en hun locaties opsporen … Wat een week geleden nog leek op een ‘scene uit een slechte sciencefictionfilm’ wordt nu al omschreven als een ‘dystopische massasurveillance‘ en een botsing van grondrechten. ‘Het recht op vrijheid en privacy is in coronatijd soms niet te verenigen met het recht op veiligheid, en zelfs het recht op leven’, schrijft NRC. Privacy verdient in deze noodsituatie extra bescherming – hét gevaar is immers dat al die tijdelijke inbreuken niet meer worden teruggeschroefd als het coronavirus overwonnen is. En daarmee ‘dreigt een blijvende ontsporing van de surveillancestaat’ – alle maatregelen die na ‘9/11’ werden genomen, zijn immers ook blijven bestaan. Bijzondere bevoegdheden, controles en vrijheidsbeperkingen mogen echter niet ‘het nieuwe normaal worden’, betoogt de krant. Een coalitie van meer dan honderd internationale burgerrechtenbewegingen, privacyorganisaties en maatschappelijke bewegingen, heeft in een verklaring al opgeroepen ‘alle inspanningen van landen om het virus te bestrijden niet als dekmantel’ te gebruiken ‘om een nieuw tijdperk van sterk uitgebreide invasieve digitale surveillance’ te starten. ‘Respecteer de mensenrechten aub’.