“Uitlatingen op sociale media kondigen geweld aan”

Als sociale media ons het afgelopen jaar iets geleerd hebben, dan is het wel dat bij veel afschrikwekkende misdaden niet meer achteraf naar een verklaring hoeft te worden gezocht. Waar een (massa)moord vroeger eerst maandenlang onderzocht moest worden, is nu een snelle scan op profielsites vaak al voldoende. Die profielsites bevatten zelfs ‘a staggering amount of missed warning signs’, aldus journalist Christian Arcand van Boston Herald Radio. ‘People are broadcasting their intentions to the world every day, and it is time to start taking these social media manifestos a lot more seriously’. Zo was het lijk van James Hodgkinson ‘nog warm’ toen pers én politie zijn facebook-postings vonden in de radicale groep ‘Terminate The Republican Party’ en postte Jeremy Christian, die vorige maand twee mannen doodstak, vrijwel dagelijks over zijn wens om fans van Hillary Clinton te doden. Ook acties van Antifa of de (rechts-extremistische) Proud Boys worden volgens Arcand meestal van te voren ‘aangekondigd’. Alle kritiek op de netwerkbedrijven is daarom niet helemaal terecht, zegt hij. Want waarom doen ‘wij’ niks, als kijkers, luisteraars en lezers? ‘De tijd voor geweeklaag over hoe iedereen zoveel waarschuwingen heeft gemist, is voorbij’.

Belgie: Jongeren opgepakt die tiener in kanaal gooiden

In een van de raarste YouTube-filmpjes van de laatste tijd is te zien hoe twee jongeren aan het pesten zijn. Het slachtoffer is een 12-jarige jongen uit Ranst, bij Antwerpen, die wordt geknepen en geslagen, daarna bewusteloos neervalt en later in het kanaal gegooid wordt. De sukkels werden echter snel herkend op het filmpje dat ze zelf maakten … Met als min of meer logisch gevolg dat ze nu zélf worden bedreigd op internet. Onduidelijk is of slachtoffer en daders elkaar kenden en wat de aanleiding was; het parket geeft geen commentaar. Duidelijk is dat de jongen zelf naar de politie stapte en dat ‘minstens twee’ verdachten zijn opgepakt, niet alleen de twee pesters maar ook de filmer.

Algerije: Celstraf na dreiging baby van balkon te gooien voor likes op Facebook

Niet genoeg likes? Dan gooi ik dit kind van het balkon. In Algerije is een man veroordeeld tot twee jaar celstraf omdat hij dreigde een baby van een balkon te laten vallen als zijn foto’s niet heel snel duizend likes zouden krijgen. Op de foto is een kind te zien dat aan de verkeerde kant van het balkon hangt, vastgehouden aan een t-shirtje. Facebook-volgers van de man waarschuwden de politie toen ze de foto zagen. De politie wist de man ‘in recordtijd’, schrijven lokale bronnen, op te pakken. Volgens de man hebben anderen de foto bewerkt, maar de rechtbank geloofde daar niks van. De man is veroordeeld voor het ‘in gevaar brengen van het leven van een zuigeling’ en het ‘ruchtbaarheid daaraan geven via internet’.

Zwitserland: Man beboet voor online waarschuwing verkeerscontrole

Een rechtbank in St Gallen, Zwitserland heeft een automobilist 200 Frank boete (omgerekend 184 euro) opgelegd omdat de man op facebook waarschuwde voor een politiecontrole in een bepaalde straat. De man plaatste het bericht in een facebook-groep met zo’n dertigduizend leden. Voor de rechter meer dan voldoende om de man te veroordelen voor het ‘öffentlichen Warnens vor behördlichen Kontrollen im Straßenverkehr’, iets wat in Zwitserland sinds 2013 verboden is.

Verdachte van moord op Savannah gamede en chatte vaker met meisjes

Natúúrlijk was de jongen (16, uit Den Bosch) die wordt verdacht van de moord op Savannah Dekker (14, uit Bunschoten) zeer actief op sociale media – zoals elke 16-jarige. Hij chatte vaker met meisjes zoals Savannah, schrijft het AD, vooral via videochatsite Omegle waar iedereen (relatief) anoniem is. Klasgenoten van de jongen bevestigen dat de verdachte vanaf de brugklas zeer actief was op sociale media en chatsites, zoals Hot or Not. De jongen had een eigen YouTube-kanaal, over treinen en vliegtuigen, en accounts op Facebook, Instagram en zelfs fotosite Flickr. Volgens de klasgenoten waarmee het AD sprak, deed hij dat om zijn vriendengroepen uit elkaar te houden. Hoe dan ook, volgens het artikel leden zijn schoolprestaties ‘ernstig’ onder al dat online gedoe. Maar wat al die klasgenoten ook weten, ‘er is eigenlijk best veel dat ze niet van hem weten’.

Politie stuurt ramptoeristen weg om livestreamen bij ernstig ongeluk

In Doesburg hebben politieagenten enkele ‘ramptoeristen’ weggestuurd die bij een auto-ongeluk druk aan het filmen en fotograferen waren. Terwijl de brandweer het slachtoffer uit de auto probeerde te halen, werden de beelden al live gestreamd naar facebook. Agenten dreigden één man zelfs aan te houden als hij nog dichterbij de auto zou komen. Ambulancechauffeur Robert Vreugdenhil ziet dat mensen ‘sensatiebeluster’ zijn geworden en dat zelfs kinderen opnames maken. Hij ziet ook ouders met kinderen op hun arm op de eerste rij staan. ‘Wat is het nut daarvan?’. Overigens verleenden andere omstanders, waaronder een verpleegkundige, eerste hulp.

Facebook lekte privégegevens moderatoren

Een werknemer van Facebook zit al maanden ondergedoken nadat zijn persoonlijke gegevens waren uitgelekt en bekeken door vermeende terroristen. Het incident draait om een lek in de databases waarin gegevens zijn opgeslagen van alle moderatoren; de medewerkers die dagelijks alle content screenen op kinderporno, ander naakt en terroristische content. Van meer dan duizend van hen is de identiteit nu bekend; techneuten spreken tegenover The Guardian van een bug waardoor onder geweigerde content niet alleen de standaardmelding kwam te staan maar ook de naam en foto van de desbetreffende moderator. Het gaat om werknemers van 22 afdelingen, waarvan een stuk of veertig van de contra-terrorisme unit in het Europese hoofdkantoor in Dublin, Ierland. Zes van hen zijn door het bedrijf nu als ‘high priority target’ benoemd. Toen bleek dat hun profielen bekeken waren door aanhangers van IS en andere groeperingen, kregen ze bescherming. Eén werknemer woont daarom zelfs al maandenlang in een ander land, uit vrees voor vergeldingsacties. ‘It was getting too dangerous to stay in Dublin’, zei de man, een geboren Irakees die met zijn ouders juist naar Ierland verhuisde om aan zulke acties te ontsnappen. ‘When you have people like that knowing your family name you know that people get butchered for that. The punishment from Isis for working in counter-terrorism is beheading. All they’d need to do is tell someone who is radical here’. De moderators merkten dat er wat mis was toen ze opeens vriendenverzoeken kregen van mensen uit radicale en extremistische hoek, soms zelfs van de mensen van wie ze wel eens postings, foto’s en filmpjes hadden verwijderd. Onderzoek door de technici van Facebook bracht toen het lek naar boven. Zoals zo vaak probeerde het bedrijf dat eerst te bagatelliseren. ‘Jouw naam valt vast niet op in die enorme lijst met gebruikers’, schreef een ceo aan een van de moderatoren. Aan me hoela, schreef die terug. ‘I’m not waiting for a pipe bomb to be mailed to my address until Facebook does something about it’.

Online nepnieuws-site kost slechts 3,5 ton

Voor slechts 357 duizend euro is het mogelijk een hele nepnieuws-site op te zetten en te onderhouden, zo blijkt uit onderzoek van Trend Micro. Terwijl de halve wereld het over #osint heeft, blijkt het verschil tussen écht nieuws en fake nieuws steeds moeilijker te maken. Deze week nog: een verhaal over de beroving van een jonge vrouw blijft rondgepompt worden als ‘Italie 2017 door migranten’ maar is in werkelijkheid ‘Brazilie 2015‘. Enfin, de nepnieuwsindustrie draait op volle toeren. Al voor zo’n vijftig mille kun je een journalist in diskrediet brengen, voor 2325 euro creëer je een nep-celebrity met driehonderd duizend volgers en voor nog geen twee ton koop je een campagne die oproept tot straatprotesten – nepnieuws-as-a-service is een lucratieve bezigheid op (vooral) het dark web. Soms met succes. Zo was het recente nepnieuws over een crisis in het Midden-Oosten nog het gevolg van een Russische hack van een persagentschap in Qatar. Trend Micro hoopt met het rapport dat mensen bewuster worden en gaan nadenken als ze iets lezen, bijvoorbeeld in de aanloop naar een verkiezing.

Vrouw lokt aanrander in de val

Een vrouw (28, uit Hoorn) die oktober 2016 door een onbekende man werd aangerand, heeft deze man zelf opgespoord en bij de politie aangegeven. De vrouw meldde eerst bij de politie dat de man haar telefoon had gestolen, via een app kon ze zelfs laten zien waar de man zich bevond. Maar er gebeurde weinig. De verdachte bleek ook actief op chatsites, waar hij, met het profiel van ‘Esmee’, andere vrouwen probeerde te versieren. Toen ‘Esmee’ zich op die site voordeed als geïnteresseerde, volgens haar omdat de politie niks deed, hapte de man toe en stuurde haar een selfie. De vrouw herkende haar aanvaller en stapte wederom naar de politie die de man, februari jl, nu wel oppakte. Het bleek asielzoeker Mohammed M. (28, uit Somalië) die in de tussentijd net een verblijfsvergunning had gekregen. Hij zit voorlopig vast en verschijnt binnenkort voor de rechter.
Intussen krijgt de politie veel kritiek. Maar volgens hoofd Opsporing Leo Wallage kun je niet zomaar iemand oppakken en kost onderzoek nu eenmaal tijd. ‘Je wilt voorkomen dat iemand wegens gebrek aan bewijs weer snel op straat staat’. Hij zegt te snappen dat het slachtoffer vindt dat het onderzoek lang duurde. Ook politiebond NPB is boos. ‘Het kan niet zo zijn dat burgers de rol van de politie overnemen’.

“Terroristen blijven online de baas”

Terrorisme-experts zijn sceptisch over de oproep van de Britse premier Theresa May om internet strenger te reguleren. May legde vrijwel alle schuld van de recente aanslagen in Groot-Brittannië bij enkele internetbedrijven. ‘We kunnen niet toestaan dat deze ideologie ruimte krijgt om zich te verspreiden. Toch is dat precies wat het internet en de grote bedrijven die internetdiensten leveren, doen’. Enkele bedrijven reageerden direct: we doen er alles aan, etcetera. Een van de sceptici is de Vlaamse cyberexpert Nico Cool die stelt dat je bij Google en Facebook nog steeds een nep-account kunt aanmaken, dat je jezelf anders kunt voordoen en dat ip-adressen ook geen zekerheid bieden. En als gebruiker van het darknet ben je helemaal ontraceerbaar en dus onzichtbaar. Terroristen hebben vrij spel, stelt Cool. ‘Op het darknet zijn criminelen heer en meester. En dat zal zo blijven’. Totdat ‘elke surfer wereldwijd verplicht wordt in te loggen met zijn identiteitskaart of paspoort’. Maar ja, dan gilt iedereen weer ‘privacy’. Cool wijst ook op het verschil tussen extremistische en erotische content. Dat laatste valt kennelijk vlugger op en wordt dus ook sneller weggehaald. ‘Extremistische boodschappen kunnen langer meegaan omdat surfers ze vaak maar half lezen en zich niet geroepen voelen om stappen te ondernemen’. Ook de Noorse professor Thomas Hegghammer, expert in gewelddadige islam, ziet niks in het platleggen van internet. ‘Het tij zal pas keren als brede lagen van moslims extremisme ‘uncool’
vinden, zoals de Europeanen het neonazisme verwerpen’.

Onvoorzichtiger met sociale media bij tragedie

Volgens hoogleraar nieuwe media Jan van Dijk (Universiteit Twente) worden gebruikers van sociale media verstandiger met de informatie die ze publiekelijk delen. Totdat er emotionele dingen in de directe omgeving gebeuren. ‘Dan gaan alle geleerde lessen overboord en vervallen mensen in speculaties en onterechte beschuldigingen’. Van Dijk reageert op de beschuldigingen en geruchten die rondgingen na de dood van Savannah en Romy. ‘Emotie wint het altijd van de ratio, ook al zijn de meeste mensen eigenlijk verstandiger’. Maar die mensen vergeten alles wanneer er erge dingen gebeuren, stelt hij. Dat kun je ook niet tegenhouden. ‘Vroeger werd er op straat en in het café geroddeld, tegenwoordig gebeurt dat digitaal. Dat heeft een versterkende werking, want je bereikt er iedereen mee. Veel mensen staan daar heus bij stil. Maar als er jonge meisjes worden vermist of vermoord, is Facebook op de eerste plaats een kanaal om emoties te uiten’. Van Dijk ziet ook positieve effecten. Zo lukte het de familie Dekker om landelijke aandacht te krijgen voor Savannahs verdwijning en kan de politie onterechte speculaties digitaal snel corrigeren. En natuurlijk wist iedereen na de aanhoudingen direct dat er géén seriemoordenaar in de regio actief was. ‘Vroeger wist je dat pas als je een dag later de krant opensloeg’.

VS: Boeven filmen eigen arrestatie

Instant Karma! In Jacksonville, Florida toonde drugsdealer Breon Hollings (22) op Facebook Live hoe succesvol hij was. Stapels bankbiljetten wapperden door het beeld, stoere praatjes klinken. ‘This shit don’t stop, man. We got on this shit man’. Totdat er op de deur gebonst werd. Politie! De camera blijft lopen als een arrestatieteam de woning binnenvalt, er is geschreeuw te horen en even later lopen zwaarbewapende agenten door het beeld. In de woning werden wapens, grote hoeveelheden drugs en pillen en geld gevonden. Op facebook kreeg Hollings veel commentaar. ‘You’re a perfect example of what happens when you do drugs and don’t have a brain or job’.
Ook in Akron, Ohio filmde een crimineel hoe hij werd opgepakt. Andre Warren werd gezocht voor huiselijk geweld. Hij filmde, ook al via Facebook Live, hoe de politie zijn woning binnenviel en hem arresteerde. De politie deelde het filmpje op haar facebookpagina.

VS: Van “voorbeeldig 16-jarig meisje” tot Uber-moordenaar

De politie in Illinois, VS onderzoekt de motieven van Eliza Wasni (16) die een Uber-chauffeur neerstak. Wasni bestelde eind mei via Uber een chauffeur, reed daarmee naar het station. Daar werd ze opgepikt door een tweede Uber-chauffeur die haar een een Walmart-supermarkt reed waar ze een machete kocht. Toen ze daarna bij een derde Uber-chauffeur instapte, stak ze hem neer. Wasni, ‘een doodgewoon tienermeisje’ waarbij ‘niets wees op duistere gedachten’, probeerde met de auto te ontkomen maar knalde tegen de vangrail en vluchtte. Ze werd later opgepakt op basis van signalementen van slachtoffer en omstanders. Het meisje heeft nog geen verklaring afgelegd en hield ook bij de rechtszitting haar mond. Op facebook en Instagram zoekt de politie naar een mogelijk motief. Op facebook schreef Wasni onder meer dat ze altijd zichzelf wilde zijn, op insta vielen vooral de vrolijke foto’s van/met vrienden op. Qua content ‘niet abnormaal voor een tiener’, aldus rechercheurs. Wasni blijft voorlopig vastzitten.

“Twee onschuldige mannen digitaal schandpalen”

Tja. Het was weer eens flink mis op de sociale media. De twee ‘licht getinte’ mannen in een zwarte VW Polo waar heel Nederland naar zocht, bleken ‘een boerenzoon en een facebookvriend‘. In de zoektochten naar Romy en Savannah bleek voor de zoveelste keer ‘dat niet iedereen even goed met Twitter en Facebook kan omgaan’. Onder meer columnist Ozkan Akyol schreef over een veelgedeelde foto van twee mannen die de daders zouden zijn en van alles en nog wat toegewenst kregen. Waar de een sprak over ‘chemisch castreren’, opperde een ander ‘verplichte penetratie met een stok, net zolang tot ze doodbloeden’. En de daders kwamen, zo wisten twitteraars zeker, móest wel uit de hoek van IS komen. ‘Het was een actie van IS, gericht tegen jonge blanke vrouwen’. Maar het was, zoals zo vaak in dit soort zaken, weer eens helemaal fout: de mannen op de foto hebben niets met de zaak te maken. Akyol noemt het fascinerend dat de foto door duizenden mensen ‘klakkeloos met hun vrienden gedeeld werd’. Een van de twee mannen op de foto deed op internet al een oproep hem niet langer in verband te brengen met de dood van het meisje. ‘Wij worden onterecht door een misselijkmakende actie van een hersenloos figuur (…) veroordeeld tot mogelijke daders’. Op twitter is al opgeroepen tot actie tegen de verspreiders van de foto. ‘Een interessante kwestie voor het OM’.
Intussen is duidelijk dat, in beide zaken, verdachte en slachtoffer elkaar kenden. Niet verrassend is dat sociale media hier een belangrijke rol in speelden. Savannah en haar date (16, uit Den Bosch) kenden elkaar via sociale media, zei zelfs de burgemeester van Bunschoten. De twee hadden mogelijk zelfs afgesproken en ze hielden zich mogelijk enige tijd schuil op een ander adres. Ook Romy en de jongen (14, uit Lunteren) die is opgepakt voor betrokkenheid rond haar dood, kenden elkaar. Een vriend van het jochie had ooit verkering met Romy. Zij maakten samen video’s en deelden die op YouTube. Juist omdat op die sociale media ook allerlei wildwestverhalen ontstaan, adviseert Marjolein Aelberts van Slachtofferhulp Nederland ouders om met hun kinderen over de zaken te praten. ‘Hou de sociale media van je kind in de gaten’.

India: Vrouw achterhaalt verkrachter via Facebook

Toen in Delhi, India een vrouw (22) werd verkracht en ze de politie slechts een naam en vage herinneringen kon geven, startte de vrouw zelf een onderzoek. De vrouw, een zogeheten non-resident Indian, had in een hotel drie mannen ontmoet. Toen twee van hen vertrokken, werd ze door de derde verkracht. Ze vond haar verkrachter uiteindelijk op facebook, stuurde een vriendenverzoek en legde zo meerdere foto’s van de man vast. Met die foto’s en de aangifte wist de politie de man op te pakken.