Frankrijk: Boetes voor haatdragende posts op sociale media

Op 1 juli wordt in Frankrijk een wet van kracht waarmee boetes kunnen worden uitgedeeld aan socialemediaplatformen die niet snel genoeg berichten met haatdragende, pedofiele of terroristische content weghalen. Techbedrijven als Facebook, Twitter, YouTube, Instagram en Snapchat moeten zulke content binnen één uur verwijderen en ‘duidelijk illegale’ berichten binnen 24 uur. De boetes kunnen oplopen tot 1,25 miljoen euro, en bij herhaaldelijke overtreding zelfs tot 4% van de jaaromzet. Justitieminister Nicole Belloubet denkt dat de wet helpt het aantal haatdragende berichten op internet te verminderen. ‘Gebruikers zullen twee keer nadenken voor ze een grens overschrijden als ze weten dat de kans groot is dat ze ter verantwoording worden geroepen’. Critici wijzen op het gevaar van ‘preventieve censuur’: de kans is groot dat alles dat ook maar een klein beetje controversieel kan zijn, met geautomatiseerde tools verwijderd wordt. Maar ‘het bestrijden van de verspreiding van haat op internet [..] mag niet ten koste gaan van onze vrijheid van meningsuiting’, riepen critici al.

Defensie onderzoekt bestrijding dronedreigingen

Bij het ministerie van Defensie gaat een nieuwe afdeling onderzoeken hoe dreigingen van drones en andere ‘unmanned aircraft systems’ (UAS) kunnen worden bestreden. Het project Initiële Counter-UAS-capaciteit zoekt specifiek naar de ideale combinatie van ‘mensen, middelen en manieren’ om de dronedreiging tegen te gaan. Die drones, steeds kleiner en langer autonoom in de lucht, worden niet alleen door krijgsmachten ingezet maar ook door ‘staatloze groepen’ en door particulieren. Volgens Defensie is ‘de spanning in de wereld voelbaar en de dreiging van terrorisme actueel’. Tot het project hoort ook onderzoek naar een ‘nieuwe onderscheppingscapaciteit’, zoals een netsysteem, kleine kanonnen of raketten of lasers.

Dreiging extreemrechts “grote blinde vlek”

Rechtsextremistisch geweld is tussen 2015 en 2019 met ruim 300 procent toegenomen, schrijft Interpol. In Nederland is een rechts-terroristische aanslag ‘voorstelbaar’, aldus de NCTV. De AIVD ziet ‘een wereldwijde opleving van rechts-extremisme’ en extremisme-onderzoeker Julia Ebner – ze schreef onlangs Going Dark – ziet de laatste tijd meer extreemrechtse aanslagen dan jihadistische. Maar niemand lijkt te weten hoe groot de beweging is, of hoe gevaarlijk. Wel duidelijk is dat extreemrechtse groepen zich steeds meer online organiseren, met zelfs een eigen dating-app. Die app, Patriot Peer, wordt wel ‘Tinder voor Nazi’s’ genoemd. Ook Interpol ziet dat extreemrechts door sociale media veel beter in staat is zich te organiseren: er gaat van alles rond, van nazi-ringtones tot racistische en antisemitische filmpjes. Rechtsextremistisch gedachtegoed wordt op twitter en facebook veel en zonder problemen gedeeld. ‘Het dehumaniseren van bevolkingsgroepen is absoluut meer mainstream geworden’, zegt onderzoeker Nikki Sterkenburg bij Nieuwsuur. Sterkenburg, die promoveert op extreemrechts activisme, zegt dat velen in die groepen ‘een vage notie [hebben] van hoe Nederland eruit zou moeten zien, namelijk met minder ruimte voor etnische en religieuze minderheden’. De meesten zijn tegen geweld maar een aantal ‘filosofeert openlijk over hoe het allemaal wat harder en gewelddadiger zou kunnen’. Daarbij komt de sociale cohesie onder druk te staan, stelt ze. Moe en murw door alle hate speech, bedreigingen en intimidaties stoppen steeds meer opiniemakers met sociale media en resteert een platform waar nog maar één geluid te horen valt – ‘de democratie is niet gediend bij bedreigingen en haat’. Sterkenburg wijst ook op gebrek aan eenduidigheid: wat we in Nederland problematisch vinden, staat bij bepaalde Poolse, Hongaarse of Vlaamse politieke partijen gewoon in de verkiezingsprogramma’s.

FvD-jongeren “fascistisch en antisemitisch” in appgroepen

In appgroepen van leden van de jongerenbeweging van Forum voor Democratie wordt ‘rechts-radicaal gedachtengoed’ gedeeld en gaan structureel fascistische dan wel antisemitische uitspraken rond, zo meldt HP/De Tijd. Enkele klokkenluiders binnen de JFVD sloegen alarm in een anonieme brief aan het hoofdbestuur. In de appgroepen, met namen als Borrelvd, worden terroristen als Breivik en Tarrant verheerlijkt – ‘thanks for the shootings’ – en worden uitlatingen gedaan ‘die overeenkomen met autoritaire, fascistische en/of nationaal-socialistische denkbeelden, inclusief antisemitisme, homofobie en racistisch imperialisme’. De klokkenluiders hebben ruim 80 pagina’s met voorbeelden – ingezien door HP/De Tijd. De voorbeelden gaan van leden die het Horst Wessellied zingen tot foto’s waarop Anne Frank coke snuift. Iemand noemt het nationaal-socialisme ‘de beste economische formule ooit’, een ander wil ‘eerst een revolutie en daarna een autoritaire, nationalistische staat’. Het hoofdbestuur van de FvD reageert laconiek. Sommige uitlatingen zijn ‘walgelijk’ maar ‘we willen geen gedachtenpolitie zijn’. Volgens FvD-voorzitter Lennart van der Linden is een persoon uit zijn functie gezet en gaat het hoofdbestuur nader onderzoek doen.

Update: Inmiddels zijn drie FvD-leden geroyeerd wegens ‘onacceptabele uitingen’ in whatsappgroepen. Drie andere leden zijn geschorst. Volgens de partij waren er ook niet-leden betrokken bij de app-gesprekken.

AIVD noemt dreigingen “vaak divers en complex”

Dreigingen tegen de Nederlandse samenleving zijn vaak divers en complex, schrijft de AIVD in het jaarverslag 2019. De dienst zag dat ‘steeds meer landen’ invloed proberen te krijgen op Nederlandse belangen, ondanks flinke investeringen in ‘digitale weerbaarheid’. Vooral China zou zich met digitale spionage bezig houden, aldus het verslag. De AIVD zag verder een opleving van ‘wereldwijd rechts-extremisme’, in Nederland vooral online. De aanslag (maart 2019) in Christchurch zette veel mensen aan tot copycat-gedrag, nog versterkt door sympathisanten elkaar online (blijven) ontmoetten. In internationale onlinegroepen waarin aanslagplegers en hun sympathisanten vinden, zitten ook Nederlanders, aldus het verslag. Het ED verwijst in het artikel naar een groep Nederlanders op het neo-nazi forum Iron March. De AIVD noemt alleen Erkenbrand als ‘voorbeeld van een organisatie die met democratische middelen ondemocratische doelstellingen nastreeft’.

Belgie: “Zit extreemlinks achter zendmastbranden?”

In België waarschuwt het OCAD, het orgaan voor de dreigingsanalyse, de politiediensten in een rapport voor eventuele aanvallen van anarchistische groepjes. Aanleiding is de vondst van een (Franstalig) online pamflet waarin wordt gedreigd met aanslagen. Het pamflet, begin april geplaatst, roept op om ‘zo veel mogelijk schade’ aan te richten. ‘Met alcoholgel kan je niet alleen je handen ontsmetten maar ook brand stichten’, staat er onder meer. ‘Nu de politie overwerkt is, kunnen we ze aanvallen. Waar dit document een links-extremistische auteur lijkt te hebben, is ook extreem-rechts fanatiek bezig. Zo verspreiden de ‘Knights of Flanders’, een geheime facebookgroep met circa vierhonderd leden, de theorie dat covid-19 voortkomt uit het griepvaccin en beweert ‘Nation’ dat besmette moslims met een fatwa opgeroepen worden in het gezicht van ongelovigen te hoesten. Deze groepen gebruiken de coronacrisis om bevolkingsgroepen tegen elkaar op te zetten of om het gezag van de Belgische overheid en de medische wereld onderuit te halen’, aldus het OCAD-rapport.

“Coronapandemie werkt radicalisering in de hand”

Het lijken ongunstige tijden voor terroristen – lege straten en concertzalen – maar juist nu iedereen thuis zit en informatie en nieuws haalt uit alternatieve bronnen, is er een extra groot risico op radicalisering. Volgens terrorismeonderzoeker Nikita Malik van denktank Henry Jackson Society, spelen extremisten maar al te graag in op de angst die nu overal aangewakkerd is. Malik, een van de ’30 under 30′ binnen Law & Policy in Forbes Magazine, vreest dat deze tijd van isolatie en onzekerheid zal leiden tot radicalisering. Op alle politieke flanken overigens: mensen gaan op zoek naar antwoorden en belanden zo snel bij complottheorieën en haat. Internet speelt daarbij uiteraard een belangrijke rol: extremistisch materiaal is daar snel en gemakkelijk te vinden. Dat materiaal kun je niet meer, zoals tot ongeveer 2017, ‘per ongeluk’ vinden. Na veel kritiek hebben bedrijven als facebook, twitter en youtube hun algoritmes aangepast. Veel extremistische groepen zijn verhuisd naar ‘minder gereguleerde’ platforms als Telegram, 8chan, Gab en het darkweb. ‘Je moet nu echt actief op zoek gaan naar mensen die ook vinden dat alle joden of moslims dood moeten’, zegt Malik. Of andere zoektermen gebruiken: joden zijn skypes, moslims skittles. Mensen leren ook waarom video’s worden verwijderd. Is Holocaustontkenning op youtube verboden, dan verschijnen er filmpjes waarin de Holocaust wordt gebagatelliseerd – er zijn maar een paar honderd joden doodgegaan. Tja. Malik ziet verder veel verkeerde gezondheidsinformatie rond het coronavirus: homo’s, migranten, ongelovigen, welke minderheid niet, krijgt de schuld. ‘Onder religieuze fundamentalisten is covid-19 opgevat als een teken voor het einde der tijden. Op YouTube zie je in de jihadihoek veel video’s over Mahdi, een verlosser die vlak voor de dag des oordeels zou verschijnen en de wereld zou ontdoen van het kwaad. Het virus is volgens jihadi’s een straf van Allah’. Bij andere groeperingen, zoals alt-right en bij witte nationalisten, wordt verwezen naar ‘accelerationism’: de samenleving stort ineen en zal plaatsmaken voor een nieuwe raszuivere natie. Op Engelse forums worden besmette mensen opgeroepen naar moskee of synagoge te gaan, in de VS om joden in het gezicht te spugen om hen zo te besmetten. Ook Nederland kent antisemitische complottheorieën rond het coronavirus. Tv-maker Robert Jensen verwees al naar de joodse miljardair George Soros – waar krijgt die niet de schuld van – waarna het aantal views op zijn kanaal explosief steeg. Mensen die bang of boos zijn en niet meer geloven in politici, journalisten of wetenschappers, gaan naar zulke kanalen, weet Malik. Als je leven op z’n kop staat, lijkt geen enkele theorie zo gek nog niet. En zeker thuis, met alleen maar internet, kan dat gevolgen hebben. ‘Verzwakte structuren bieden mogelijkheden voor terroristen. Terroristen zijn criminelen, ze zullen altijd ergens van proberen te profiteren’.

Minder complotvideo’s op YouTube na aanpassing algoritme

Een filmpje waarin complotdenker Alex Jones beweerde dat de aanslag in Christchurch in scene was gezet, deed bij YouTube alle alarmen afgaan. Het bedrijf beloofde verbeterde algoritmes zodat complotvideo’s minder snel in de lijst met aanbevelingen terecht zouden komen. Dat blijkt te werken, melden onderzoekers van de Universiteit van California. De kans dat iemand een complotvideo te zien krijgt, is met 40% gedaald. Complotvideo’s gaan nu ‘een stille dood’ tegemoet, aldus YouTube. Zulke filmpjes mogen nog wel worden geplaatst maar ze worden niet langer gepromoot.

EU wil toegang tot versleutelde data

In de nog onbesliste strijd om overheidstoegang tot versleutelde data van techbedrijven heeft zich ook EU-chef Gilles de Kerchove, coördinator terrorismebestrijding (EU CTC) gemengd. Volgens De Kerchove moeten techbedrijven het voor autoriteiten mogelijk maken om die versleutelde data in te zien. Eigenlijk al bij de ontwikkeling van encryptie moeten die bedrijven rekening houden met de mogelijkheid dat overheden ‘rechtmatige toegang’ tot die data krijgen ‘voor de rechtshandhaving’, zei de Kerchove eerder al eens. In de strijd tegen terrorisme is dat ‘van cruciaal belang’. Ook in de VS klinken regelmatig oproepen om hiervoor oplossingen te vinden. ‘We moeten vermijden dat de wetshandhaving achterop hinkt door de steeds sterkere digitalisering terwijl criminele en terroristische organisatie deze omarmen’.

Celstraf voor dreigbericht op Facebook over “neerknallen moslims”

Voor het plaatsen op facebook van een afbeelding van machinegeweren en de tekst ‘i kill every fucking muslim’ is een man (33, uit Marknesse) veroordeeld tot 90 dagen cel waarvan 75 dagen voorwaardelijk. De verdachte schreef over de aanslag in Christchurch waarbij 49 doden vielen. ‘Tomorrow i do the same’, schreef de man stoer op zijn pagina. Een kwartier later werd hij opgepakt in een snackbar waarbij hij de agenten hetzelfde beloofde, dit keer in het Nederlands. Naar eigen zeggen was hij dronken toen hij die dreigingen uitte en meende hij het niet. Deskundigen stellen dat de man geen extreem-rechtse gedachten heeft. Van de rechtbank hoeft hij niet meer de cel in. De resterende 15 dagen celstraf zat hij al uit in voorarrest. De man moet wel in therapie, mag geen alcohol meer drinken en komt onder toezicht. Het OM had 150 dagen celstraf geëist maar volgens de rechtbank is alleen een poging tot bedreiging bewezen.

AIVD ziet kleine groep salafisten die overheerst op internet en sociale media

De AIVD ziet ‘een nieuwe generatie salafistische aanjagers’ opkomen die de wet goed kent, goed Nederlands spreekt en ‘gemakkelijk de weg vindt’. AIVD-topman Dick Schoof zei dat in de Tweede Kamer bij de parlementaire (mini-)enquête naar ongewenste buitenlandse beïnvloeding van islamitische instellingen. Volgens Schoof wint salafisme aan invloed, mede door geldstromen vanuit de Golfregio. ‘Deze salafisten duwen concurrerend aanbod weg. Ze overheersen de markt op internet en sociale media, omdat ze een stevige uitgangspositie hebben dankzij de financiering’. Zowel online als offline wordt ‘antidemocratisch gedachtegoed’ verspreid, soms zelfs via kinderopvang.

“IS bestelde drones vanuit Syrië gewoon via webshops”

Gewoon via internet ‘they really just AliExpress-ed an entire aerial army’. Recent gevonden documenten onthullen hoe ISIS in 2017-2018 bij webshops als Aliexpress en Hobbyking, onder meer driehonderd DJI Phantom 4 drones bestelden plus 115 zogeheten fixed-wing drones, plus bijbehorende accessoires. Waarde 1,1 miljoen dollar. De bestellingen moest worden afgeleverd op adressen in buurlanden van Syrië. De documenten, gevonden op harde schijven en telefoons die zijn gevonden op door IS-strijders verlaten locaties, zijn getoond in reportages en tweets van journaliste Jenan Moussa. Die ziet, op basis van openbronnen, een link met een Deense IS-groep die december jl werd veroordeeld voor het aanschaffen en verzenden van drones naar Syrië.

Nederlanders actief in online forum voor neonazi’s

In een gelekte database van het (in 2017 offline gehaalde) rechtsextremistische forum Iron March zijn gegevens gevonden van ‘tien tot vijftien vermoedelijk Nederlandse rechts-extremisten’. De database, eind 2019 gehackt, bevat onder meer e-mailadressen, IP-adressen, privéberichten en chatgesprekken. De leden spraken op het forum over het opzetten van een eigen rechts-extremistische organisatie in Nederland. Een van het hen schreef dat besloten was ‘te gaan strijden’, een ander dat ‘geweld de enige manier is om Joden uit te roeien’. Weer een ander vroeg waarom moslims een aanslag in Parijs pleegden en niet op de Gay Pride in Amsterdam. NCTV en AIVD meldden eerder dat rechts-extremistische groepen in Nederland ‘marginaal en niet gewelddadig’ zijn maar ook dat het online taalgebruik ‘steeds agressiever en opruiender is geworden’. Daarbij speelt internet, niet verrassend, een belangrijke rol. Adviesbureau NTA schreef onlangs (pdf) dat ‘internationale rechts-extremisten online van elkaar leren en elkaar inspireren’.

“IS moeilijker in de gaten te houden na verwijdering van Telegram”

Dat (terroristische) organisaties als IS gebruik maken van sociale media is aan de ene kant frustrerend maar aan de andere kant ook vaak dé manier om inzicht te krijgen in de groep. Toen IS rond 2015 op zoek moest naar een nieuwe app – facebook, twitter en anderen verwijderden accounts en blokkeerden steeds vaker hun kanalen – werd Telegram ingezet. Veiligheidsdiensten konden daar simpel meekijken, lid worden van bepaalde groepen en zelfs kanalen beheren. Telegram was vooral geschikt omdat er makkelijk een online-gemeenschap kon worden ingericht, compleet met video’s, foto’s en grote hoeveelheden data. November jl sloot Telegram echter, op aanwijzing van Europol, ruim 26 duizend accounts en kanalen. Plaatsvervangend d-g van Europol, Wil van Gemert, noemt die actie een groot succes. Maar volgens directeur van contraterrorisme-denktank ICCT Renske van der Veer, ex-AIVD, is er ook een keerzijde. ‘Er is ook altijd wat schade aan de informatiepositie van de opsporings- en inlichtingendiensten’. Ook andere terrorismedeskundigen wijzen daar op. Moslim-extremisten zitten nu op ‘meer dan tien’ andere online platforms, zegt Michael Krona waardoor het moeilijker is ze in de gaten te houden. ‘Het gaat enige tijd duren voordat de inlichtingendiensten deze kanalen, die soms beter versleuteld zijn, weer op hun netvlies hebben’. Volgens Krona zijn de mogelijkheden om aanvallen te voorkomen door het volgen van hun communicatie ‘beperkter geworden’. De AIVD zegt ‘niet naïef’ te zijn en ook andere platformen te monitoren.

Belgie: Vijf jaar cel voor verspreiden van oproepen tot extreem geweld

In België is een man (50, uit Antwerpen) veroordeeld tot vijf jaar celstraf voor bedreiging (van vrouw, kinderen én een pornoactrice), oproepen tot geweld, aanzetten tot haat, verboden wapenbezit en het verspreiden van executiefilmpjes. Verdachte Chamil M. dreigde zijn vrouw voor een shariarechtbank te brengen omdat ze haar kafir-zoon niet verstootte. Ze verdiende daarom de doodstraf, schreef de verdachte. Plus dat hij bereid was dat ‘vonnis’ zelf ten uitvoer te brengen. Volgens de rechtbank riep de man, zelfverklaard ‘missionaris van de islam’, op Youtube, facebook, VK en andere platforms in bijna vijfhonderd filmpjes op tot een ‘strijd tegen ongelovigen en een economische jihad’. In een daarvan riep hij dat het beter voor de moslims zou zijn geweest als Hitler gewonnen had. Pornoactrice Kira Queen moest onderduiken nadat M. in filmpjes had opgeroepen haar te doden en op haar voordeur de tekst ‘dood aan die slet’ werd gekrast.