Verkiezingen beïnvloeden met nepnieuws kan al voor 3,5 ton

Een twaalf maanden durende campagne om verkiezingsuitslagen te beïnvloeden? Kost 357 duizend euro. Een nep-Bekende Vlaming worden met 300 duizend volgers? Nu slechts 2325 euro. Maar het kan nog simpeler: voor 24 euro koop je het facebook-account van ‘een journalist naar keuze’, om opmerkelijke verhalen de wereld in te slingeren. En likes? Die kosten niet meer dan een kwartje tegenwoordig. Nepnieuws is tegenwoordig zo lucratief dat er zelfs zoiets als ‘nepnieuws-as-a-service’ bestaat. Zo stond er op (de overduidelijk uit nepnieuws bestaande) Washingtonfeed.com uitvoerig bericht over het bezoek van Donald Trump aan Saoedi-Arabië, met tientallen verzonnen berichten. Op talloze andere nepsites is te lezen dat WikiLeaks-oprichter Julian Assange CNN kapot zou maken, dat het bouwbedrijf Vinci in een fraudezaak betrokken was (de beurswaarde was een paar dagen later 6,5 miljard dollar lager …) en natuurlijk dat er een baby van twintig kilo geboren is en dat autodieven eerst je auto met eieren bekogelen. Dan zijn de Roemenen die bij benzinestations nepsleutelhangers uitdelen met chips erin, natuurlijk niet ver meer. Enfin, voor journalisten, beleggers én osint-medewerkers steeds lastiger wordt is om écht nieuws en nepnieuws uit elkaar te houden. Zeker op facebook waar de algoritmes zo zijn ingesteld dat een artikel met veel likes ook vaker gedeeld wordt. Beveiligingsexpert Albert Kramer van Trend Micro waarschuwt dan ook dat het aantal slachtoffers zal toenemen. Nepnieuws is big business, er valt flink mee te verdienen en dus wordt alle registers opengegooid. De Belgische bank KBC heeft daarom sinds kort een systeem gebouwd, gebaseerd op blockchain, dat checkt of persberichten echt zijn. ‘Als er maar een punt of komma anders is, dan past de unieke sleutel niet meer’, aldus een beveiligingsmanager van de bank.

Politie verwijdert Facebook-bericht vermeende kinderlokker na ophef

Vanwege alle ‘extreem ongenuanceerde en grove reacties’ heeft de politie Apeldoorn een bericht van facebook verwijderd waarin een vermeende kinderlokker werd bedreigd. De reacties gingen ‘alle proporties te buiten’; onder meer naam en adres van de man en zijn foto werden gepubliceerd en er werd zelfs al een steen door de ruiten gegooid. De politie was in actie gekomen na een melding over een kinderlokker maar de man bleek onschuldig. Niettemin werd een heksenjacht ontketend en was de man genoodzaakt tijdelijk ergens anders te verblijven. De woningcorporatie bekijkt of de man terug kan naar zijn woning.
Het is niet de eerste keer dat de politie genoodzaakt is op te treden in zulke gevallen. Sterker nog, er zijn tegenwoordig meerdere gevallen per week. En daarom moet de politie zulk nepnieuws zo snel mogelijk ontzenuwen, zegt ‘fake-nieuws-expert’ Ruurd Oosterwoud van DROG. ‘Liefst met een beetje humor’. Oosterwoud noemt het logisch dat zulke berichten zo massaal gedeeld worden. ‘Er zit emotie in zo’n verhaal’. En humor werkt dan beter dan een droog bericht. ‘Als de politie heel serieus zo’n verhaal gaat ontkrachten, dan zijn er weer een hoop mensen die denken dat er iets verdoezeld wordt. Blijft de politie stil, dan roepen ze weer dat er iets in de doofpot wordt gestopt’. Hoe dan ook, Oosterwoud ziet nog een andere reden om nepnieuws te delen: meer aandacht en clicks. ‘Plak een schimmige foto van een busje bij je verhaal over kinderlokkers en een deel van de lezers gelooft het’. Hoe dan ook, politiewoordvoerder Esther Naber is blij met de snelle verwijdering van het bericht. ‘Het is verbijsterend hoe snel mensen elkaar gek maken’.

Broodjeaapverhaal’ op Facebook over ontvoering zorgt voor veel onrust

Er is geen ontvoering in Bos en Lommer, schreven de wijkagenten in Slotermeer Oost (Amsterdam) op facebook over het zoveelste broodjeaapverhaal. Wederom had iemand een wit busje zien rijden, wederom zou daarin een kind ontvoerd zijn, wederom werd dat bericht tienduizend keer gedeeld maar volgens de politie is daar (wederom) niets van waar. ‘We hebben onderzoek gedaan en de genoemde bus en soortgelijke busjes en hun bestuurders gecontroleerd, maar hebben niets aangetroffen wat deze berichten bevestigt’, aldus het bericht. En het zou goed zijn, voegen de agenten daar aan toe, als die berichten niet meer gedeeld worden.
Berichten over kinderlokkers die rondrijden in busjes, meestal wit, zijn de laatste jaren steeds vaker te horen. Of beter: te lezen. Vooral op facebook waar elke melding vaak duizenden malen wordt gedeeld. De busjes werden gezien in alle provincies, maar in geen van deze gevallen bleken kinderen te zijn ontvoerd of misbruikt.

Online nepnieuws-site kost slechts 3,5 ton

Voor slechts 357 duizend euro is het mogelijk een hele nepnieuws-site op te zetten en te onderhouden, zo blijkt uit onderzoek van Trend Micro. Terwijl de halve wereld het over #osint heeft, blijkt het verschil tussen écht nieuws en fake nieuws steeds moeilijker te maken. Deze week nog: een verhaal over de beroving van een jonge vrouw blijft rondgepompt worden als ‘Italie 2017 door migranten’ maar is in werkelijkheid ‘Brazilie 2015‘. Enfin, de nepnieuwsindustrie draait op volle toeren. Al voor zo’n vijftig mille kun je een journalist in diskrediet brengen, voor 2325 euro creëer je een nep-celebrity met driehonderd duizend volgers en voor nog geen twee ton koop je een campagne die oproept tot straatprotesten – nepnieuws-as-a-service is een lucratieve bezigheid op (vooral) het dark web. Soms met succes. Zo was het recente nepnieuws over een crisis in het Midden-Oosten nog het gevolg van een Russische hack van een persagentschap in Qatar. Trend Micro hoopt met het rapport dat mensen bewuster worden en gaan nadenken als ze iets lezen, bijvoorbeeld in de aanloop naar een verkiezing.

Met deze 7 tips kan een kind factchecken (en jij ook)

Eva Jinek in dit blog? Niet dagelijks maar wel als ze blogt over kritisch lezen, over factchecken, over osint dus. Jinek schrijft over de lessen van Scott Bedly, een Amerikaan die al 23 les geeft op een basisschool en die sinds kort factchecken in zijn lesplan heeft. Met als enig nadeel dat hij nu ’33 tien-jarige factcheckers’ in de klas heeft zit die alles wat hij beweert zelf gaan factchecken … Tja. De zeven criteria die hij hanteert, zijn ook handig voor elk osint-onderzoek. Daarom geven we ze hier ook maar door: copyright (is bekend wie het schreef); gebruik meerdere bronnen (check en dubbelcheck); geloofwaardigheid (hoe betrouwbaar is de bron, hoe lang bestaat die al); publicatiedatum (is de pagina recent nog ververst); achtergrond en expertise van de auteur (is het een universiteitsdocent in biologie of een amateur vogelspotter); komt het overeen met je bestaande kennis (klopt het met wat je eerder geleerd hebt); gebruik je gezonde verstand (als het klinkt als te mooi om waar te zijn … ).

Duitsland: Mogelijk miljoenenboetes voor haatzaaien via sociale media

Als bedrijven als Facebook, Twitter, YouTube en Snapchat een haatzaaiend bericht of nepnieuws niet binnen 24 uur weghalen, moeten ze een boete krijgen die kan oplopen tot vijftig (!) miljoen euro. En de directeuren van die bedrijven moeten maximaal vijf miljoen euro boete kunnen krijgen. Een wetsvoorstel met die vérgaande inhoud is door minister Heiko Maas van Justitie naar het parlement gestuurd. Maas verwijst specifiek naar antisemitische berichten en naar ontkenningen van de Holocaust: binnen 24 uur moeten die weg zijn. Berichten met een ‘twijfelachtige inhoud’ moeten binnen een week verwijderd zijn. Van de genoemde bedrijven reageerde alleen YouTube al: ‘er wordt hard gewerkt aan betere software’. Duitse internetorganisaties vrezen het voorstel en wijzen op de vrijheid van meningsuiting.

De anonieme twitteraar met meer dan 300 nepaccounts

Behave veel bots (30 tot 50 miljoen twitteraccounts zijn bots, melden onderzoekers van Amerikaanse universiteiten deze week), zijn er op twitter natuurlijk ook veel trollen en andere digitale grappenmakers. Een van hen is @Widtvoet die ruim driehonderd nepaccounts beheert. Motherboard sprak met deze ‘gehaaide bedenker van talloze nepaccounts’ die zelf soms niet meer weet welke accounts dat zijn. Widtvoet vindt het grappig om te laten zien dat mensen, ook journalisten, van alles geloven, ‘terwijl je in één seconde, door op het account te klikken, kunt zien dat het een parodie is’. De nepaccounts zijn simpel te maken: een gekopieerd fotootje of logo, een naam met een tikfout en kleine letter L in plaats van een hoofdletter I. Soms staat er bij dat het een parodie is maar vaker wordt juist van alles geprobeerd om het zo echt mogelijk te laten lijken. Vooral politici en politieke partijen hebben er last van. De een laat het gebeuren, de ander wijst op het blauwe ‘verificatievinkje’ en een derde blokkeert continu zulke accounts. Opvallend is dat sommige nepaccounts meer volgers hebben dan de echte … Widtvoet zegt ook mensen aan het denken te willen zetten: als mensen snappen dat niet alles waarheid is, kijken ze mogelijk ook beter uit bij phishingmails. Hij vindt zijn acties dan ook gerechtvaardigd. ‘Politic en BN’ers moeten tegen een beetje pesten kunnen’. Tja …

Werkloze jongeren duiken massaal op nepnieuws

Het is opvallend dat, hoe global de wereld ook geworden is, veel internet-ellende zich concentreert op een bepaald geografisch gebied. Zoals Oued Zem het centrum van online sextortion lijkt te zijn, schijnt het stadje Veles in Macedonië weer de plek waar al het nepnieuws vandaan komt. Volgens de Volkskrant zien veel (werkloze) jongeren in Veles in het verspreiden van nepberichten op sociale media als enige uitweg uit hun ‘zieke’ land. Vanuit Veles, van oorsprong een universiteitsstad met veel it-jongeren maar waar nu meer dan een kwart van de bevolking werkloos is, worden onder meer tientallen sites onderhouden, zoals WorldPoliticus.com, TrumpVision365.com en DonaldTrumpNews.com, waarop het ene nepbericht na het andere verschijnt. Met succes: wie door Veles loopt, ziet dure Jaguars, jongeren met glimmende horloges en stapels bankbiljetten. De helft van alle jongeren in Veles zou een eigen site hebben (gehad). Inmiddels proberen bedrijven als Facebook Inc en Google de sites aan te pakken, maar heel goed lukt dat nog niet.

Belgie: “Terreurhysterie” na nepbericht op Facebook

Een onjuist bericht op facebook leidde vorige week tot ‘een ware massahysterie‘ in Hasselt, België. Het bericht, over twee moslimextremisten die in de stad actief zouden zijn, werd volgens Belgische media door een politieagente naar haar dochter gestuurd. Waarna het zo massaal werd gedeeld dat overal paniek ontstond. Honderden mensen waarschuwden elkaar tot vooral niet naar Hasselt te gaan en in Lanaken werden drie onschuldigen uit een bioscoop geplukt. Een persbericht van de politie Hasselt waarin nadrukkelijk werd gemeld dat er geen terreurdreiging was, hielp niet. Feitelijk ging het hele verhaal over een ‘bekende islamitische spreker’ die was ingecheckt in een hotel in Hasselt. Een medewerker van het hotel die achterdochtig werd, schakelde de politie in maar al snel bleek dat er niks aan de hand was. Niettemin, de ‘bekende islamitische spreker’ werden al gauw ‘twee zwaar gekende moslimextremisten’ die ‘vanmiddag en vanavond op verkenning’ zijn geweest.

Duitsland: Verspreider nepnieuws opgepakt

De politie in Berlijn heeft een man opgepakt die nepnieuws had verspreid over een terroristische aanslag. Enkele dagen na de aanslag met de vrachtwagen stuurde de man via Whatsapp berichtjes over een aanslag op een groot winkelcentrum. De man riep op vooral niet boodschappen te gaan doen in de Gropius Passagen in Neukölln omdat een ‘islamcel’ daar een aanslag zou voorbereiden. Het bericht ging dagenlang rond ‘wie ein Lauffeuer’ en schokte vele Duitsers. Een politiewoordvoerder liet weten veel werk te hebben om het ‘sinnlose Gerücht’ te weerspreken. De verdachte werd gepakt na tips van mensen op Whatsapp en facebook. Hij is aangeklaagd voor verstoring van de openbare orde en kan tot drie jaar celstraf veroordeeld worden. .

Nepnieuws leidt tot dreiging met kernoorlog

Waar nepnieuws toe leiden kan, bleek afgelopen week in Pakistan. Daar trapte de minister van Defensie in een nepnieuwsbericht dat op sociale media werd gedeeld. In dat bericht ‘zei’ een vroegere Israëlische minister van Defensie dat zijn land Pakistan ‘nucleair zal vernietigen’. Minister Khawaja Asif deed geen feitenonderzoek, checkte geen bronnen, vroeg geen raad of advies, maar twitterde direct dat Israël ‘niet moet vergeten dat Pakistan ook een kernmacht is’. Waarna Israël benadrukte dat het eerste bericht ‘volkomen vals’ was. En Asif liet weten vooral een ‘vreedzame co-existentie’ te willen. Enfin. Voorzitter Juncker van de Europese Commissie reageerde ook. Gratuit. Volgens hem moeten ‘bedrijven als Facebook meer doen tegen de verspreiding van valse berichtgeving’.
Ander nepnieuws leidde deze week verder tot de tijdelijke openstelling van Facebooks Safety Check. Toen in Bangkok wat vuurwerk werd gegooid door demonstranten in de buurt van een overheidsgebouw, schakelde Facebook deze veiligheidscheck in. Gebruikers in Bangkok werd gevraagd of ze veilig waren na ‘de explosie’ … Een extra probleem was dat het bericht over de explosie, vanwege de instelling van die Safety Check, door anderen al snel als nieuws aangenomen werd. Zo publiceerde de website bangkokinformer.com zelfs een video over de explosie. Dat bleek een video van de BBC, van een aanslag uit 2015 …

Nederlandse nepnieuwssite misbruikt beelden van Belgische rellen

Een filmpje van ‘stenengooiende vluchtelingen’ dat vorige week online werd gezet door ‘nieuwssite’ Niet100.nl, blijkt al drie jaar oud en helemaal niks met vluchtelingen te maken te hebben. ‘Vluchtelingen gooien stenen naar de politie … en dan gaat het ineens verschrikkelijk hard fout’, staat er boven het filmpje. ‘Like en deel dit als jij ook vindt dat dit tuig terug moet naar land van herkomst’. Het filmpje is echter al uit 2013. Het toont rellen in de Belgische plaats Meulenberg waarbij de politie wel werd bekogeld met stenen maar niet door vluchtelingen. De burgemeester van Meulenberg, Alain Yzermans, is niet blij dat het filmpje weer online staat. Maar ‘de strijd tegen nepnieuws is moeilijk’.