IS-strijders mogen niet meer op Facebook

Omdat het is uitgevonden door ‘de vijanden van Allah’ mogen strijders van IS geen gebruik meer maken van facebook en andere sociale media. Eerder werd bekend dat IS werkt aan ‘eigen’ sociale media maar nu blijkt er half mei een verbod te zijn uitgevaardigd (in het Arabisch en het Engels). IS zou vooral vrezen dat inlichtingendiensten via de berichten de posities van strijders kunnen achterhalen. Juni 2015 werd een complete IS-stelling vernietigd toen een strijder een selfie stuurde waarin de gps-gegevens zaten.

“Uitlatingen op sociale media kondigen geweld aan”

Als sociale media ons het afgelopen jaar iets geleerd hebben, dan is het wel dat bij veel afschrikwekkende misdaden niet meer achteraf naar een verklaring hoeft te worden gezocht. Waar een (massa)moord vroeger eerst maandenlang onderzocht moest worden, is nu een snelle scan op profielsites vaak al voldoende. Die profielsites bevatten zelfs ‘a staggering amount of missed warning signs’, aldus journalist Christian Arcand van Boston Herald Radio. ‘People are broadcasting their intentions to the world every day, and it is time to start taking these social media manifestos a lot more seriously’. Zo was het lijk van James Hodgkinson ‘nog warm’ toen pers én politie zijn facebook-postings vonden in de radicale groep ‘Terminate The Republican Party’ en postte Jeremy Christian, die vorige maand twee mannen doodstak, vrijwel dagelijks over zijn wens om fans van Hillary Clinton te doden. Ook acties van Antifa of de (rechts-extremistische) Proud Boys worden volgens Arcand meestal van te voren ‘aangekondigd’. Alle kritiek op de netwerkbedrijven is daarom niet helemaal terecht, zegt hij. Want waarom doen ‘wij’ niks, als kijkers, luisteraars en lezers? ‘De tijd voor geweeklaag over hoe iedereen zoveel waarschuwingen heeft gemist, is voorbij’.

Verdachte van moord op Savannah gamede en chatte vaker met meisjes

Natúúrlijk was de jongen (16, uit Den Bosch) die wordt verdacht van de moord op Savannah Dekker (14, uit Bunschoten) zeer actief op sociale media – zoals elke 16-jarige. Hij chatte vaker met meisjes zoals Savannah, schrijft het AD, vooral via videochatsite Omegle waar iedereen (relatief) anoniem is. Klasgenoten van de jongen bevestigen dat de verdachte vanaf de brugklas zeer actief was op sociale media en chatsites, zoals Hot or Not. De jongen had een eigen YouTube-kanaal, over treinen en vliegtuigen, en accounts op Facebook, Instagram en zelfs fotosite Flickr. Volgens de klasgenoten waarmee het AD sprak, deed hij dat om zijn vriendengroepen uit elkaar te houden. Hoe dan ook, volgens het artikel leden zijn schoolprestaties ‘ernstig’ onder al dat online gedoe. Maar wat al die klasgenoten ook weten, ‘er is eigenlijk best veel dat ze niet van hem weten’.

Jongen dood na ‘choking challenge’ via sociale media

Het was een ongeluk. Bij de dood van Tim Reynders (16, uit Arkel), mei jl, werd in eerste instantie aan zelfdoding gedacht maar Tims telefoon gaf een andere verklaring. De tiener speelde de zogeheten choking challenge, een van de vele tientallen ‘uitdagingen’ die mensen op sociale media, vooral facebook, aangaan. Tim had zijn eigen dood gefilmd. En de badstof ceintuur om zijn nek was hooguit bedoeld om even bewusteloos te raken. Door het te filmen, kon Tim bewijzen dat hij die challenge durfde aan te gaan. Maar hij verstapte zich en bleef hangen in het trapgat. Hulpverleners kwamen te laat. Maar waar Tims school in eerste instantie voorzichtig wilde zijn en ‘in zo’n precaire situatie’ niet te veel informatie naar buiten wilde brengen, zoeken Tims ouders bewust wel de publiciteit om te waarschuwen voor de gevaren van al die challenges. Want daar zijn er (veel) meer van. Soms relatief onschuldig, zoals de ice bucket challenge. Maar soms regelrecht gevaarlijk. Zoals de cinnamon challenge waarbij tieners elkaar filmen als ze een lepel kaneel in één keer doorslikken – een jochie van 13 lag er eind 2015 vijf dagen van in coma. Of de blue whale challenge, een ‘spel’ waarbij deelnemers vijftig opdrachten krijgen; de vijftigste is om zelfmoord te plegen. Hoe dan ook, Tims ouders denken dat betere voorlichting nodig is. Vader Geert vindt het bijvoorbeeld maar vreemd dat veel hulpverleners er niks van lijken te weten. Of dat Facebook en YouTube wel filmpjes weren waarin bloot te zien is, maar filmpjes van allerlei gevaarlijke challenges gewoon laten staan. Bijzonder hoogleraar mediaopvoeding Peter Nikken (Erasmus Universiteit) pleit voor een ‘structureler beleid’ om kinderen te leren met deze media om te gaan. ‘Het internet staat vol met voorbeelden van rare gedragingen’. Nikken zegt dat er vaak alleen aandacht is voor de positieve effecten, maar te weinig voor de risico’s. Scholen doen hooguit ‘hapsnap’ aan voorlichting maar vrijwel nergens is het al een vast onderdeel in het curriculum. Mede daardoor zijn ouders, hulpverleners en leerkrachten vaak nog ‘handelingsverlegen’, zegt Nikken. ‘Zij hebben vaak maar weinig idee van wat zich in de onlinewereld van jongeren afspeelt’. Opvallend is dat anderen
juist terughoudend zijn. Zo stelt de stichting School en Veiligheid op haar website dat ‘dit onderwerp niet vraagt om een bespreking in de klas’ vanwege mogelijk kopieergedrag. Justine Pardoen (Bureau Jeugd & Media) adviseert ouders én docenten juist om er wel over te praten. ‘Zeggen dat je het nooit moet doen, kan juist averechts werken’. Belangrijk is om interesse en begrip te tonen voor de aantrekkingskracht van zulke experimenten ‘zodat een kind ruimte krijgt om hier zelf iets over te vertellen’. Ze verwijst naar Mentorlessen.nl waar lesmateriaal te vinden is voor docenten.

Belgie: Zelfdoding tiener na online verspreiding naaktfoto

In Appelterre, een dorpje bij Ninove, is een Belgische jongen (15) voor de trein gesprongen nadat er een naaktfoto van hem op sociale media was verspreid. Deze Glenn zou rond 22 uur de foto ontdekt hebben, gemaakt via Snapchat en verspreid via Instagram, en direct daarna naar het spoor zijn gelopen. Brandweer en ambu kwamen te laat. Onduidelijk is nog wie de foto op Snap en Instagram deelde, de account is inmiddels verwijderd. Volgens OM-woordvoerster Sarah Demeyer zijn er ‘sterke aanwijzingen dat het gaat om een wanhoopsdaad’, mogelijk als gevolg van sexting of pesten.

Rusland: Bedenker zelfmoordspel aangehouden

In Rusland is Ilya Sidorov (26) aangehouden, de man die verantwoordelijk wordt gehouden voor het zelfmoordspel ‘Blue Whale’. In dat spel krijgen deelnemers, vooral tieners, elke dag een ‘opdracht’, meestal iets met zelfmutilatie, en bij de vijftigste opdracht ‘win’ je het spel door zelfmoord te plegen. Sidorov wordt inmiddels gelinkt aan de dood van meer dan 130 jongeren, niet alleen in Rusland maar ook in andere (EU-)landen. Hij werd opgespoord toen een 14-jarig meisje een zelfmoordpoging deed. Chats op haar telefoon leidden naar Sidorov, in wiens huis vijf mobieltjes, een tablet en meerdere sim-kaarten werden gevonden. Sidorov kan tot vijf jaar celstraf veroordeeld worden. Mei jl werd al een andere Blue Whale beheerder opgepakt, Philipp Budeikin (21).

Moordende jongeren? “Niet uitzonderlijk”

Wordt de kans op fataal geweld onder jongeren groter onder invloed van internet, is een vraag die de afgelopen dagen vaak gesteld werd. De verdachten van de moorden op Romy en Savannah bleken immers fanatiek actief op sociale media. Maar volgens criminoloog en forensisch psycholoog Marieke Liem (Universiteit Leiden) zijn daar verschillende theorieën over. De een is dat internet ‘een dempende werking’ heeft, omdat jongeren meer binnen zitten met hun computer of hun telefoon en minder op straat zijn. De andere is dat internet juist versterkend werkt: jongeren hebben meer contacten, ook met mensen die ze niet echt kennen en die ver buiten hun gewone vriendenkring staan. ‘Een meisje uit Bunschoten dat een afspraak maakt met een jongen uit Den Bosch, dat kwam vroeger veel minder voor’, zegt Liem. Internet leidt volgens haar niet zozeer tot een toename van geweld, eerder tot een verschuiving. Liem doet onderzoek naar moord en doodslag, ook onder minderjarigen. ‘We zitten in Nederland nu ongeveer op 130 moorden per jaar. Daarvan worden er zo’n tien gepleegd door minderjarigen tussen de twaalf en de achttien. Hun aandeel is in de afgelopen decennia nauwelijks veranderd’.

VS: Harvard weigert studenten na “obsceen Facebookgesprek”

Harvard University heeft de inschrijving van minstens tien studenten geweigerd nadat was ontdekt dat die studenten op facebook discriminerende en seksistische plaatjes hadden gepost. Ze maakten grappen, verstopt in memes, over de holocaust, Mexicanen en kindermisbruik. Toen half april enkele plaatjes werden ontdekt, ontzegde het universiteitsbestuur hen de toegang tot de introweek. Inmiddels zijn de inschrijvingen definitief ingetrokken.

VS: Van “voorbeeldig 16-jarig meisje” tot Uber-moordenaar

De politie in Illinois, VS onderzoekt de motieven van Eliza Wasni (16) die een Uber-chauffeur neerstak. Wasni bestelde eind mei via Uber een chauffeur, reed daarmee naar het station. Daar werd ze opgepikt door een tweede Uber-chauffeur die haar een een Walmart-supermarkt reed waar ze een machete kocht. Toen ze daarna bij een derde Uber-chauffeur instapte, stak ze hem neer. Wasni, ‘een doodgewoon tienermeisje’ waarbij ‘niets wees op duistere gedachten’, probeerde met de auto te ontkomen maar knalde tegen de vangrail en vluchtte. Ze werd later opgepakt op basis van signalementen van slachtoffer en omstanders. Het meisje heeft nog geen verklaring afgelegd en hield ook bij de rechtszitting haar mond. Op facebook en Instagram zoekt de politie naar een mogelijk motief. Op facebook schreef Wasni onder meer dat ze altijd zichzelf wilde zijn, op insta vielen vooral de vrolijke foto’s van/met vrienden op. Qua content ‘niet abnormaal voor een tiener’, aldus rechercheurs. Wasni blijft voorlopig vastzitten.

Duitsland: Facebookprofiel overleden tienermeisje blijft gesloten

Een Duitse rechtbank heeft in hoger beroep bepaald dat de ouders van een overleden meisje geen toegang krijgen tot de facebook-account van hun dochter. Dat meisje (15) kwam onder de metro en overleed. Haar ouders willen onderzoeken of het om zelfdoding ging, het meisje werd mogelijk gepest, en dus toegang krijgen tot de privéberichten aan/van het meisje. De account werd door Facebook bevroren toen een vriendinnetje van het meisje aangaf dat het meisje was overleden. Facebook zegt niet te willen meewerken, vanwege privacy. De ouders zouden ook berichten van anderen kunnen bekijken. Het hof in Berlijn oordeelde aanvankelijk dat de ouders in hun recht stonden; eigendommen van kinderen worden na hun overlijden immers eigendom van de ouders. Maar Facebook ging in beroep. Met succes dus. De rechtbank maakte, zo melden Duitse kranten, dat er afweging gemaakt moest worden tussen een erfwet van 120 jaar geleden en een telecomwet uit 2009. Die laatste bepaalt onder meer dat de privacy van een telefoongesprek ook geldt voor e-mail en dus ook voor privéchats.

VS: Politie vraagt eerst 911 te bellen, dan pas te filmen

Geen idee waarom er opeens een file stond. Niemand had gebeld over een ongeluk of zo. Maar op sociale media bleek al snel de reden: er liep een naakte vrouw op de vluchtstrook en foto’s daarvan werden snel verspreid. Het incident was voor de politie in San Bernardino County weer eens reden om automobilisten – en andere burgers natuurlijk – te waarschuwen toch vooral eerst 911 te bellen als er iets aan de hand is. Andere korpsen en hulpverleners in de buurt sloten zich bij de actie aan en een heuse campagne was het gevolg: filmen is prima maar eerst de hulpverleners bellen svp. ‘In their excitement to document a fire or traffic collision — and be the first to post the photo or video on social media — people are sometimes neglecting to summon help’, zei captain Lucas Spelman van de California Fire/Riverside County Fire Department. ‘The responsible thing to do is always call the police before you start recording’, al was het maar omdat al die sociale media niet 24/7 gemonitord (kunnen) worden.

Ook Premier May wil dat sociale media meer doen tegen extremisme

Groot-Brittannië is het zoveelste land dat techbedrijven als Facebook, Twitter en YouTube oproept om meer te doen tegen ongewenste content. Premier Theresa May wil deze bedrijven extra onder druk zetten. ‘Het gevaar van deze content wordt steeds groter, nu IS in Irak en Syrië terrein verlies en het gevecht zich naar internet verplaatst’, zeiden woordvoerders van May tegen The Guardian. May zou op de komende G7-bijeenkomst vooral pleiten voor een systeem dat op online platformen automatisch ongewenste berichten ziet en verwijdert, gebaseerd op de inhoud en wie het plaatst. Dat systeem zou vervolgens ook de autoriteiten moeten inlichten.

VS: FBI onderzoekt Facebook-link in moordzaak

Een moord op een zwarte student in Maryland heeft mogelijk een racistisch motief. De FBI onderzoekt
die mogelijkheid nu gebleken is dat de moordenaar lid is van een extreem-rechtse Facebook-groep. De moord vond plaats op de campus van de universiteit. Slachtoffer Richard Collins stond met vrienden op de bus te wachten toen verdachte Sean Urbanski hem neerstak. De campuspolitie schakelde de FBI in toen bleek dat Urbanski actief is in de fb-groep ‘Alt Reich: Nation’.

Werkstraffen en geldboetes voor opruiing en belediging Sylvana Simons

Wie de relatie sociale media-politie-justitie volgt, zat gisteren klaar achter laptop, tablet of telefoon voor de uitspraak in de zaak tegen 21 (volwassen) verdachten die waren aangeklaagd voor opruiing, bedreiging dan wel belediging van Sylvana Simons. Vier van de 21 verdachten (door Simons zelf geselecteerd als ‘de ergste gevallen’ uit enkele tienduizenden reacties op haar optredens) krijgen een werkstraf, zestien een geldboete; één werd vrijgesproken. Het OM had ook vooral taakstraffen (tot tachtig uur) geëist. De zwaarste straf (tachtig uur werkstraf) was er voor de man die het hoofd van Simons had gephotoshopt in een strop aan een boomtak. Deze verdachte verklaarde eerder dat hij het filmpje ‘in een opwelling’ maakte. ‘Een kwartiertje werk, gewoon wat geknutseld’. Later bood hij excuses aan voor zijn lynchfilmpje. De rechtbank noemde het filmpje weerzinwekkend. Zestig uur werkstraf was er onder meer voor de man die op facebook schreef dat ‘dat wijf’ maar afgeschoten moest worden. Daarmee zette de verdachte, aldus het vonnis, aan tot het plegen van moord of doodslag. ‘Gelukkig is dit niet daadwerkelijk gebeurd, maar hij had iemand op het idee kunnen brengen’. De werkstraffen waren er vooral voor de bedreigingen, de geldboetes voor de beledigingen. Oftewel: de man die schreef dat ‘zulke mensen uit de weg geruimd moeten worden’ kreeg een taakstraf, de man die Simons een ‘Surinaams neuksletje’ noemde, een boete. Met de uitspraken stelt de rechtbank grenzen aan de vrije meningsuiting. Je mag veel zeggen in Nederland maar niet alles. Een mening geven is prima, zeker in een ‘maatschappelijk debat’ maar oproepen tot geweld, bedreiging en discriminatie zijn strafbaar. Simons zelf zei te hopen dat de uitspraken leiden tot een discussie over omgangsvormen. ‘We zijn er nog niet’. Dat bleek al direct na de uitspraak: op diverse sites leidde het nieuws direct tot reacties à la degene waarover de rechtbank zich net uitgesproken heeft …
Tien uitspraken staan inmiddels online, de rest volgt.

“Facebook overtreedt Nederlandse wet”

Volgens de Autoriteit Persoonsgegevens overtreedt Facebook de Nederlandse wet: het netwerk vertelt niet precies welke, hoe en waarmee alle persoonsgegevens worden verzameld en verwerkt. Facebook verwerkt ook ‘bijzondere persoonsgegevens’ zoals seksuele geaardheid zonder dat daar expliciet toestemming voor is gevraagd, laat staan verkregen. Tot nu toe riep Facebook dat de Nederlandse privacywet niet gold omdat het Europese hoofdkantoor in Ierland staat, maar volgens de AP heeft Facebook een Nederlandse vestiging (die Nederlandse bedrijven adviseert en Nederlandse klanten bijstaat) en dus gelden die wetten wel degelijk. Facebook kan onder meer alle Nederlandse gebruikers volgen op de helft van de vijfhonderd best bezochte websites. De AP onderzoekt nog of Facebook een boete moet krijgen. Die bedraagt overigens maximaal 820 duizend euro.