TikTok groeit in Nederland tot 3,5 miljoen gebruikers

Het aantal TikTok-gebruikers in Nederland is de laatste maanden flink toegenomen, van 2,5 miljoen in januari 2020 tot 3,5 miljoen medio mei. De coronacrisis zou een rol spelen, niet verwonderlijk natuurlijk. Nederlandse gebruikers zouden elke dag 60 minuten op TikTok actief zijn en per maand 12,3 miljard (!) ‘impressies’ bekijken. Opvallend is dat ook de gemiddelde leeftijd op TikTok stijgt. Waar de grens altijd rond de 18 jaar lag, zijn er nu ook veel dertig-plussers die Tiktok gebruiken, vaak ‘influencers’ die al op instagram actief zijn. Tweederde van alle TikTokkers is vrouw.

Aan het front van de informatieoorlog

Behalve een pandemie woedt er ook een ‘infodemie’, een wereld die wordt overspoeld met nepnieuws, soms zelfs ‘staatsgedreven’. VPRO Tegenlicht zocht naar de achtergronden van ‘de oorlog van de toekomst’, waarin trollen, websites, vloggers en bloggers belangrijker zijn dan ‘laarzen en geweren’. Niet gezien? Terugkijken dan! Want verwarring zaaien, bevolkingsgroepen uit elkaar spelen en bondgenootschappen onder spanning zetten, zijn de nieuwe vormen van oorlog – compleet anders dan een luchtbombardement of het binnendringen van landsgrenzen. In die informatieoorlog staan partijen lijnrecht tegenover elkaar. Er wordt dan fanatiek gezocht naar een ‘patient zero’, de eerste trol, website, vlog of blog achter een nepnieuws-aanval. Net als bij het coronavirus. Want ‘als het op facebook staat, verspreidt het virus zich al en kun je het niet meer beheersen’, zegt ‘defensie-journalist’ Vaidas Saldziunas van Delfi in Litouwen. Maar die patient zero kan ook een staat zijn of een medium dat onder staatscontrole staat, zegt Saldziunas – die, toeval of niet, tijdens het interview met spoed een nepnieuws-aanval moet ‘debunken’. Nepnieuws wordt wel ‘het nieuwste massa-vernietigingswapen’ genoemd en is vaak afkomstig uit Rusland waar ‘trolfabrieken’ 24/7 de meest baarlijke onzin over de wereld doen uitgaan. De volgende Brexit, het uiteenvallen van de EU – door sociale media zijn ‘de mogelijkheden om verwarring te zaaien tot grote hoogtes gestegen’. In de strijd daartegen noemen nepnieuws-bestrijders zichzelf elfen, verenigd in Debunk.eu, maar anderen vinden zichzelf gewoon guerrilla – Game of Thrones in het echie … Ook het Nederlandse leger strijdt mee, blijkt uit de uitzending. In Litouwen zijn 110 manschappen gelegerd, als onderdeel van de Navo-inzet Enhanced Forward Presence. Militairen die hier op missie gaan, worden getraind om geen slachtoffer te worden van trollen: log nooit in op open wifi, zorg dat je nooit met een wapen naast lokale kinderen op de foto wordt gezet – alles kan tegen je gebruikt worden.

Oma moet van rechter foto’s van kleinkinderen van Facebook halen

Een oma moet alle foto’s van haar kleinkinderen per direct van facebook en pinterest halen. Doet ze dat niet, dan krijgt ze 50 euro boete per dag, zo besliste de rechtbank Arnhem in kort geding. De zaak werd aangespannen door de dochter van de vrouw omdat de foto’s na herhaaldelijk klagen nog steeds online stonden. De twee leven in onmin en hebben geen contact meer. Oma plaatste de afgelopen jaren meerdere malen foto’s van haar drie kleinkinderen online. Haar dochter wilde haar kinderen echter niet op sociale media ‘tentoonstellen’. Toen oma dat weigerde, stapte de dochter naar de rechtbank. Die gaf haar gelijk: voor het plaatsen van foto’s van kinderen onder de 16 moeten ouders volgens de UAVG toestemming geven. Ook die ene foto die oma naar eigen zeggen nog wilde laten staan, moet weg.

“Instagram stimuleert geweld jonge crimineel”

Tv-maker Ajouad El Miloudi, nu te zien in gesprekken met jongeren uit de Top-600, ziet sociale media als een van de verklaringen voor het toegenomen geweld. ‘Op Snapchat en Instagram wil iedereen de koning of prinses zijn, en zo veel mogelijk filmpjes met dure spullen uploaden: zonnebrillen, dikke auto’s …’. En waar je vroeger specialistische groepen had die bijvoorbeeld plofkraken pleegden, is het met Google en YouTube een stuk gemakkelijker om te achterhalen hoe je zware explosieven in elkaar zet of een slot-met-politiekeurmerk opent. ‘En in Telegramgroepen zijn drugs of vuurwapens snel geregeld’. El Miloudi noemt internet ‘een zegen voor mensen die er mooie dingen mee doen, maar een vloek voor deze jongens’.

Belgie: Persoon in coma na gevaarlijke alcohol-internetchallenge

Rare tijden, veel thuiszitten dus doe je maar weer eens mee een van die opmerkelijke challenges die op facebook circuleren. Soms loopt dat fout af: deze keer in Charleroi waar iemand met spoed naar het ziekenhuis moest na het innemen van vier glazen alcohol. Ad fundum natuurlijk, anders is het geen challenge. De persoon (niet bekend of het een man of een vrouw is) zou volgens een Waalse krant anderhalve (?!) liter sterkedrank naar binnen hebben gewerkt – minstens 30% volgens de challenge.

Suriname: Militairen krijgen waarschuwing over posten op sociale media

Het Surinaamse ministerie van Defensie heeft alle militairen gewaarschuwd geen foto’s op sociale media te plaatsen. Veel militairen poseerden op (vooral) facebook in uniform en met wapens of legervoertuig. Daarbij riepen ze de bevolking op om binnen te blijven, in verband met de ingestelde avondklok. Het ministerie is daar niet van gediend, blijkt uit een brief die elke militair heeft ontvangen. Wie foto’s of berichten plaatst waarin spullen ‘behorende aan het leger’ worden getoond, zal ‘door het bevoegd gezag gecorrigeerd’ worden. ‘Tegen de militairen die zich niet houden [aan dit verbod] zullen de nodige tuchtmaatregelen worden getroffen’.

Gemeente kijkt bij inwoner mee op Facebook

In 92% van alle Nederlandse gemeenten kijken ambtenaren naar de ‘open bronnen’ van hun inwoners zoals facebook en twitter, zo blijkt uit onderzoek van NHL Stenden Hogeschool en de Rijksuniversiteit Groningen. Volgens onderzoeker Willem Bantema speelt het online observeren van inwoners een rol in het veiligheidsbeleid. Wie iets schrijft over een (tegen)demonstratie, vluchtelingen, terugkerende zedendelinquenten of hooligans, wordt dus opgemerkt, meestal met speciale software als Obi4Wan of Coosto. Het is echter de vraag, aldus Bantema, of dit juridisch allemaal wel mag, gelet op onder meer de AVG. ‘Het gaat over privacy, dat is een grondrecht. En als gemeenten mensen online volgen, moeten ze dat ook duidelijk vertellen. Dit raakt ook aan transparantie’. Een van de aanleidingen voor gemeenten om mee te kijken is volgens Bantema het ‘ontspoorde’ facebook-feestje in Haren (2012). Zomer 2020 worden de uitkomsten verwacht van een vervolgonderzoek naar beweegredenen van gemeenten en de relevantie van meekijken bij mogelijke bedreiging van de openbare orde.

“Politiek moet in actie komen tegen pro-anorexia-coaches”

Hulpinstanties als het Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (CKM) en Proud2Bme willen dat de politiek – en de politie – meer gaan doen tegen zogenoemde pro-anorexia-coaches. De oproep komt bij de publicatie van het rapport ‘De wereld van pro-ana coaches‘ dat deze week aan de Tweede Kamer is aangeboden. Uit dat onderzoek blijkt dat deze coaches, die meisjes ‘helpen’ met afvallen, vrijwel altijd vragen om naaktfoto’s of seks. Dat was al eerder bekend maar ‘we hebben niet het gevoel dat politie en justitie er [..] bovenop zitten’, zegt CKM-expert Shamir Ceuleers. De politie zou pro-anorexia-coaches eerder moeten ‘opsporen en afschrikken’, bijvoorbeeld met een virtuele lokpuber. Mei 2019 deed ook de NOS onderzoek, maar op twee van de tien toen onderzochte pro-ana sites kunnen coaches en meisjes nog steeds berichten plaatsen. Ceuleers zegt te vermoeden dat de coaches nog steeds actief zijn ‘maar we weten niet waar ze zitten’. Omdat die mogelijk verhuisd zijn naar het darkweb, wil het CKM dat ook die platforms in de gaten gehouden worden. Het ministerie van Justitie zegt het onderzoek ‘zeer serieus’ te nemen, dat er extra zedenrechercheurs zijn ingezet en dat die de pro-anorexia-coaches, die wat werkwijze betreft vergelijkbaar zijn met loverboys, in hun onderzoeken ‘meenemen’. De vraag is of dat werkt: volgens Ceuleers zien jongeren met een eetstoornis zichzelf niet als slachtoffer van seksueel misbruik. ‘Ze hebben maar één doel: afvallen’.

Politie vindt filmen reanimatie weer eens “respectloos”

Zelf ‘etaleren agenten hun boevenvangst’ uitgebreid op twitter, facebook en instagram, schrijven ze ‘triomfantelijk’ over bekeuringen die ze uitschrijven, over dakloze alcoholisten die ‘sex denken te kunnen hebben onder een overkapping’ en ‘presenteren ze menselijk leed als kolderiek buitje’ maar als omstanders foto’s of filmpjes maken van een reanimatie, is de wereld te klein. ‘Enorm respectloos’ heet het dan al gauw – deze keer in Lelystad waar de brandweer schermen zette om een incident af te schermen. ‘Hulpverleners hebben zich hier enorm aan gestoord’, aldus het bericht op facebook. Tja.

TikTok “toonde expres minder filmpjes van gebruikers met overgewicht”

De razend populaire app TikTok doet veel te weinig om digitale kinderlokkers te weren en discrimineert bepaalde groepen gebruikers. Gebruikers met overgewicht, transgenders en gehandicapten worden ‘opzettelijk minder zichtbaar gemaakt’, blijkt uit onderzoek van NRC. De krant sprak met oud-medewerkers van TikTok die verantwoordelijk waren voor het controleren van video’s. Ze moesten onder meer filmpjes met dokters en verpleegkundigen verwijderen omdat die niet zouden bijdragen ‘aan het vrolijke karakter’ van TikTok. Ook filmpjes van tienermoeders, gevangenissen, buikdansen, twerken, intieme begroetingen, verdovende middelen of te zeer ontblote lichaamsdelen, moesten verwijderd. Transgenders en homo’s werden ‘actief gecensureerd’ en makers van filmpjes waarin regenboogoorbellen of -polsbandjes voorkwamen, kregen een regenboogvlag achter hun gebruikersnaam. Volgens (het van oorsprong Chinese) TikTok waren de maatregelen geen censuur maar konden zo pesterijen worden tegengegaan. Maar tegen digitale kinderlokkers, groomers, werd daarentegen vrijwel niets gedaan. Reacties waarin mannen kinderen vragen of ze zich willen uitkleden dan wel waar ze wonen, werden niet verwijderd – opsporing van pedofielen zou niet tot de taken van een moderator behoren, aldus een intern memo. TikTok claimt de regels inmiddels te hebben aangepast en dat ‘het beschermen van gebruikers de allerhoogste prioriteit heeft’.

Gebruik sociale media stijgt nog altijd

Ook in 2019 zijn ‘we’ met z’n allen weer meer gebruik gaan maken van sociale media. En dat is opvallend gezien het lage vertrouwen in die media, zo blijkt uit het (tiende!) trendonderzoek van Newcom. In 2019 steeg met name het gebruik van instagram en Youtube. De vijf grootste zijn: Whatsapp (12,1 mln gebruikers, +2%), facebook (10,4 mln, +2%), Youtube (9,1 mln, +5%), instagram (5,6 mln, +14%) en LinkedIn (4,7 mln, +2%). Het aantal twitter-gebruikers stijgt weer (2,8 mln, +13%). Op TikTok zijn inmiddels 700 duizend Nederlanders (15 en ouder) actief, plus nog eens 425 duizend in de categorie 6-14 jaar. Het vertrouwen in sociale media bleef laag (14%, tegen 19% in 2018), maar het aantal gebruikte platforms steeg desondanks. Alle dataschandalen rond facebook hebben ‘ogenschijnlijk alleen voor een tijdelijke terugloop’ gezorgd. Nederlanders zitten gemiddeld 98 minuten per dag op sociale media, bij jongeren (15-19) is dat 143 minuten. Nederlanders zitten verder gemiddeld in zeven Whatsapp-groepen. Zelfs bij de 80-plussers gebruikt al meer dan de helft deze app.

Opa op Insta: steeds meer senioren op sociale media

Het aantal 65-plussers dat actief is op facebook, twitter of Whatsapp is in de laatste paar jaar vrijwel verdubbeld. Was in 2014 nog 40% van hen actief, in 2019 was dat 76%. Van de 75-plussers is al 40% op die platforms actief, meldt het CBS. En dus zijn er ‘senior digi clubs’, ‘tabletcoaches’, opa’s met drie twitteraccounts en oma’s die facetimen met de kleinkinderen of appen wie er boodschappen kan doen. Ouderenbond KBO-PCOB waarschuwt echter voor de risico’s. ‘Ouderen zien niet altijd het gevaar, denk aan internetfraude’, aldus een woordvoerder.

Frankrijk: Opsporing belastingontduiking via sociale media mag van rechter

In Frankrijk hebben douane en belasting sinds vorige week nu ook legaal de mogelijkheid om op sociale media te zoeken naar (signalen van) belastingontduiking. Een plan van de regering werd kritisch ontvangen maar het Hooggerechtshof gaf vorige week groen licht: tweets, posts, foto’s, chats – het kan allemaal als bewijs gelden voor belastingontduiking. Voorlopig althans, er geldt een proefperiode van drie jaar en bovendien mag alleen de informatie worden gebruikt die door de persoon in kwestie zélf openbaar online is gezet.

TikTok heeft miljoen gebruikers in Nederland

Hoewel de naamsbekendheid van de videoapp TikTok nog niet heel groot is, gebruiken al ruim 1 miljoen Nederlanders de app al, vooral jongeren. TikTok, voorheen Musical.ly, is vooral populair in de groep 6-18 jaar. Tweederde van de 12-minners gebruikt de app – een kwart van de actieve gebruikers is 6 of 7 – maar boven de 12 daalt het aantal gebruikers snel. Daarom zal TikTok niet snel een serieuze concurrent van instagram of facebook worden, verwachten experts. Wereldwijd telt de app 1 miljard gebruikers.

De burgemeester is altijd online

Geen burgemeester is online zo actief als die van Arnhem, Ahmed Marcouch. Elke week circa 25 tweets, net zo veel facebook-posts en elke dag een foto/filmpje op instagram. Marcouch is daarbij niet altijd politiek correct, aldus De Gelderlander. Online reageert hij vaak ‘op een uitgesproken manier’, door stelling te nemen tegen hufterigheid en ‘schorem’ dat steelt of rooft. ‘Dat doe ik weloverwogen en met inachtneming van mijn rol en positie’. Sociale media zijn voor hem een belangrijk podium om te achterhalen wat er leeft en speelt. ‘Soms gaat het om een veiligheidsvraagstuk en wil ik laten zien dat we naast een slachtoffer staan. Ik gebruik het platform ook om mensen te mobiliseren en attenderen’. De platforms worden volgens Marcouch vaak ‘gekaapt door idioten die daar heel foute dingen doen, zoals intimideren en bedreigen’, maar dat weerhoudt hem er niet van om het ook te gebruiken. Online gaat hij niet in discussie. ‘Elke reactie van een reactie voorzien kost veel te veel tijd. Ik nodig iedereen wel altijd uit’.