“Jongeren denken goed na wie een sexy foto krijgt en waarom”

Van het politie-advies aan jongeren om niet meer aan sexting te doen, gingen de nekharen van onderzoeker Marijke Naezer (Radboud Universiteit Nijmegen) recht overeind staan. Naezer onderzocht voor haar proefschrift de wereld van jongeren, sociale media en seksualiteit en concludeert dat veel jongeren goed nadenken aan wie ze een pikante foto sturen en waarom. Sexting loopt soms slecht af, beaamt ze. Maar dat komt niet door het versturen van naaktfoto’s maar door het dóórsturen daarvan. En dáár moet de politie mee bezig zijn, niet met het creëren van angst of het ‘terughalen van de rokjesdiscussie’. Volgens Naezer legt de politie het probleem bij de slachtoffers, die worden ‘veroordeeld’ terwijl de verantwoordelijke vaak vrijuit gaat. De gemiddelde jongere is volgens haar wel degelijk doordrongen van de gevaren bij de zoektocht naar avontuur en hun seksuele identiteit. Volwassenen vinden Chatroulette gevaarlijk omdat er vieze mannen op zitten maar jongeren weten vaak precies wie dat zijn en vinden dat juist leuk. ‘Ze chatten dan in groepjes en lachen zich rot’. Bovendien: dat jongeren via Whatsapp door een oom of vriend worden lastig gevallen, ‘is veel belastender’, zegt Naezer die het jammer vindt dat ‘we de blik zo hebben vernauwd en alleen nog maar het negatieve kijken’.

Advertenties

Politie, Facebook, grappenmakers en heksenjacht

De politie heeft wederom opgeroepen niet voor eigen rechter te spelen als het gaat om acties tegen mensen die ‘grappen’ maken over het Stint-ongeluk in Oss. ‘Denk na wat je als reactie post op social media’. Alleen al op facebook zijn zeker tien pagina’s waar (lijsten met) namen, adressen, foto’s en werkgevers worden gedeeld. Een heksenjacht lijkt nog een milde term voor deze acties. De rem lijkt er af. Zo kreeg een metaalbedrijf in Eindhoven de volle laag omdat een van de grappenmakers daar werkt. Niet alleen die medewerker wordt bedreigd, ook de directeur. Het bedrijf overweegt zelfs aangifte te doen tegen de persoon die de naam van het bedrijf in verband heeft gebracht met de opmerkingen. ‘Onze reputatie staat nu op het spel’.

Opvallend is de toon van de reacties op alle foute grappen. De ‘online-moraalpolitie’ is zelden zo eensgezind geweest in haar afwijzing (en bedreiging) van de grappenmakers. Wat bezielt die mensen, vroeg de NOS aan filosoof en publicist Hans Schnitzler, die eerder schreef over de ‘etalage-samenleving’ waar we deel van uitmaken. ‘Digitale media zijn natuurlijk een soort etalages. En wat wil je van etalages? Dat het er goed uitziet, dat dingen opvallen en dat mensen stil blijven staan’. De een doet dat met een (smakeloze) grap, dat genereert immers veel likes en shares. Waarop een ander hetzelfde doet, maar dan verontwaardigd, met een scheldpartij en een dreigement. Schnitzler verwijst naar de tribale samenlevingen van vroeger. ‘Met z’n allen jagen op een prooi zorgde voor een sterk gevoel van verbondenheid met de eigen stam. In de huidige maatschappij, waarin veel mensen kampen met identiteitsproblemen en het definiëren van hun plek in de samenleving’, is dat volgens hem net zo. ‘Wat is er nu fijner om je bij jouw stam te kunnen aansluiten, flink veel lawaai te gaan maken, de jacht te openen en elkaar daarmee tot grote hoogte aan te vuren om die prooi te pakken te krijgen’. Bovendien kun je dat zonder de deur uit te gaan, en wordt ieders behoefte aan aandacht en erkenning zo snel bevredigd. Het probleem is echter dat veel mensen dan uit het oog verliezen wat nog privé is en wat niet. Thuis, in de kroeg, bij de koffie op je werk kun je van alles roepen, ongenuanceerd en ongefilterd. Maar op een publiek netwerk als facebook? Tja, dan wordt het soms wel heel ingrijpend. De Britse journalist Jon Ronson toonde dat al aan in zijn boek Dit is vernederend. Daarin schrijft hij over mensenlevens die worden verwoest door digitale heksenjachten, vaak ontstaan door ‘dingen die verkeerd worden begrepen’ op netwerken als facebook en twitter, waar beperkte ruimte is om je boodschap kwijt te kunnen, waar de nuance snel verdwenen is en waar je geen regie meer hebt over je eigen berichten.
De enorme schaal van de heksenjacht verbaast ook andere deskundigen. Zo spreekt mediahoogleraar Jan van Dijk (Universiteit Twente) over ‘middeleeuwse toestanden’ waarbij mensen elkaar opstoken en elkaar het gevoel geven ‘alsof zo’n jacht gerechtvaardigd is’. En ‘dat zoveel mensen politieagentje spelen en zelf actie ondernemen’, zag ook sociale-media-expert Diederik Broekhuizen niet vaak. Het toont volgens hem de ‘genadeloze kracht’ van facebook en twitter. ‘Iemand die iets heel doms en naars schrijft [..] kan heel Nederland over zich heen krijgen’. Dat is ergens goed omdat ze dan merken dat je niet alles kunt schrijven, maar er zijn wel grenzen. Het is vervolgens aan de politie en facebook om die reacties goed te monitoren en in te grijpen waar mogelijk, vindt Broekhuizen.

“Burgemeesters, zo kom je echt in verbinding met je inwoners”

Een mooie handleiding voor burgemeesters die sociale media willen inzetten, is te vinden op Frankwatching: op welke media moet je actief zijn en hoe dan? Zakelijk zijn LinkedIn en twitter natuurlijk handig maar veel inwoners van je gemeente vind je natuurlijk sneller op facebook en instagram. Het artikel beschrijft de veranderingen op communicatiegebied door de komst van al die sociale media. Voor velen al lang bekend maar ook anno 2018 zijn nog lang niet alle burgemeesters online actief op de juiste kanalen. In verbinding met je inwoners, is het mantra, maar hoe dan? Op ‘gemeentelijke titel’ of met een meer menselijke, persoonlijke aanpak? En welke interactie volgt er dan? Goede voorbeelden zijn, schrijft Frankwatching, de accounts van de gemeente Delft en haar burgemeester Marja van Bijsterveld en van burgemeester Christine van Basten-Boddin (gemeente Beek): veel interactie, veel ‘persoonlijke’ berichten en dus veel succes. Maar wel met inhoud: ‘beter weinig en relevant, dan te veel zonder inhoud’, is het devies.

Homodating-app Grindr gaat racisme aanpakken

Homodating-app Grindr (wereldwijd 3,8 miljoen dagelijkse gebruikers) gaat racistische en andere kwetsende uitingen van gebruikers aanpakken. De online discriminatie op het netwerk heeft ‘epidemische proporties aangenomen’, zegt een woordvoerder van Grindr. ‘Racisme, transfobie, het vernederen van dikke en vrouwelijke mannen en het stigmatiseren van mensen met hiv zijn grote problemen in de lhbt-gemeenschap’. En dus ook op Grindr. ‘Als grootste homodating-app hebben wij dan de verantwoordelijkheid onze gebruikers te beschermen en een voorbeeld te zijn voor de gemeenschap’. In de profielen zijn teksten als ‘geen aziaten’ of ‘geen zwarten’ daarom voortaan verboden. Gebruikers die zulke teksten nog tegenkomen, kunnen die melden bij (moderatoren van) het netwerk.

Facebook zet kunstmatige intelligentie in tegen haatteksten

Of het allemaal gaat werken, mag betwijfeld worden, gezien eerdere ervaringen. Maar Facebook gaat in ieder geval weer een stap verder in het automatisch beoordelen van content. Dit keer is de hoop gevestigd op kunstmatige intelligentie. Het systeem Rosetta moet meer dan een miljard afbeeldingen en video’s per dag scannen die op Facebook of Instagram worden geplaatst. Volgens het concern zitten er aan de huidige technieken te veel beperkingen – zoals we deze week weer konden zien bij de hoaxmelding over ‘Strawberry Quick‘, een snoepje dat drugs zou bevatten: het verhaal is al zes jaar oud maar het bericht werd in een dag veertigduizend keer gedeeld op facebook. Enfin, Rosetta analyseert straks de beelden, kijkt of er teksten in verborgen zitten en vertaalt die vervolgens. Het systeem zou het Latijnse schrift herkennen maar ook Arabisch en Hindi. Gemarkeerde beelden zullen daarna door een moderator worden bekeken. Dat dat ook niet altijd goed gaat, was deze week te zien in de fascinerende en uiterst leerzame documentaire The Cleaners.

“Lugubere” nieuwe trend op Instagram

Waar de ene challenge hier te lande nog nauwelijks doorgedrongen is, nadert de volgende alweer. Op instagram gaat het de laatste weken vooral over ‘falling stars’. Vooral Russen lijken er aanvankelijk plezier in te scheppen om foto’s te publiceren waarin het lijkt alsof ze net doodgevallen zijn maar naarmate de challenge populairder wordt, komen ook uit andere landen al beelden van mensen die, vrijwillig, half onder een auto gaan liggen of, liefst met een uiteengespatte boodschappentas en een fles ketchup, bij de ingang van een supermarkt.

“Het zijn zieke geesten die opnames maken van tragisch ongelukken”

In de discussie over mensen die beelden maken bij ongelukken, heeft zich nu de politiek gemeld. CDA-Kamerlid Madeleine van Toorenburg wil zelfs dat er een verbod komt om zulke beelden te verspreiden. Ze spreekt bij EenVandaag van ‘zieke geesten’ die dat doen. Een groot deel van de Kamer heeft minister Ferd Grapperhaus inmiddels tot actie gemaand vanwege de ‘bizarre trend’ om maar de mooiste, gekste en uniekste beelden te maken van (vooral) verkeersongevallen. Die discussie waait – niet verwonderlijk – alle kanten op. Want waar ook politiemensen schreeuwen om respect en vol ongeloof vertellen over omstanders, vraagt diezelfde politie steeds vaker aan mensen om beelden: burgeropsporing, extra ogen en oren etcetera. En die politie verspreidt ook beelden die mogelijk beter niet online hadden kunnen verschijnen, zegt een betrokken agent. ‘We moeten als agenten [..] wat mij betreft ook stoppen met close up foto’s van zware ongevallen’, twittert een agent. ‘Zag er laatst nog een voorbij komen van de binnenkant van een gecrashte auto. Heeft totaal geen meerwaarde en is niet fijn voor slachtoffers’. En waar (familieleden van) slachtoffers verontwaardigd roepen hoe mensen zoiets kunnen doen, staan diezelfde mensen vaak zelf ook met een camera paraat als er iets aan de hand is. En journalisten dan, vragen mensen op twitter. Mogen die dan ook niks meer filmen? En dashcams of een van die honderdduizenden andere camera’s die er op/aan de openbare weg hangen? En hoezo respect, ik ken die dode niet eens. Tja. Zo komen we er niet uit natuurlijk. Van Toorenburg zegt vooral een signaal te willen afgeven en haalt dan ook gelijk maar het onderwerp wraakporno erbij. ‘We moeten sowieso kijken naar wat we op internet doen en wat in de normale wereld niet kan. Dat verschuift nu steeds meer naar online. Daar moeten we een antwoord op vinden. Dat geldt hiervoor, maar ook voor bijvoorbeeld seksuele delicten als wraakporno. Ook daar richt je met het verspreiden van intieme beelden enorm veel schade aan’. Grapperhaus zegt in een reactie dat hij ‘momenteel laat bekijken op welke wijze dit op de meest effectieve manier kan worden tegengegaan’. Ondertussen is in Duitsland een alleraardigst tv-spotje gemaakt om mensen bewust te maken van het probleem. ‘Schaulustige: Sei kein Gaffer’.

VS: Meisje zwaargewond na “Fire Challenge”

Over challenges gesproken: in Detroit, VS ligt Timiyah Landers (12) op de intensive care, zwaar verbrand, nadat ze had meegedaan een de fire challenge, het zoveelste bizarre ‘spelletje’ van kinderen op Youtube en facebook. Bij de fire challenge dompel je je armen of benen in alcohol en steek je dat aan. En je dooft daarna snel weer de vlammen. Alles voor de likes, toch? Be hip and be tough! Maar bij Landers ging dat fout: ze goot wat alcohol over haar onderarm en seconden later stond ze van top tot knie in de fik. Twee vriendinnetjes keken mee op YouTube … Hoe dan ook, Landers’ ouders deden wat ze konden maar wisten niet te voorkomen dat het meisje nu voor 49% verbrand is. Timiyah ademt nu door een slangetje en moet nog zeker enkele maanden in het ziekenhuis blijven. Haar ouders hebben inmiddels een advocaat ingeschakeld die onderzoekt of YouTube aangeklaagd kan worden. ‘YouTube moet daar een leeftijdsrestrictie aan verbinden’, aldus de moeder. Ze zijn een crowdfundingsactie begonnen om de medische kosten te kunnen betalen. Maar ze had beter kunnen weten: dezelfde challenge leidde in 2014 al tot de arrestatie van een vrouw die haar tienerzoon had geholpen. Moeders filmde toen hoe zoonlief zichzelf in de fik zette.

Belgie: Motard ten onrechte doodverklaard op Facebook

‘Let op wat je via sociale media deelt’, is de overbekende waarschuwing die deze week door de politie in de zone Berlare/Zele werd geuit. Aanleiding was een bericht op facebook over een ongeval waarbij een dode gevallen zou zijn. Het slachtoffer was echter niet dood maar liep meerdere breuken op. Volgens politiewoordvoerder Johan De Bruycker moeten mensen beter nadenken voor ze zulk nieuws online delen. ‘Wat als het een familielid is? De politie is beter opgeleid dit soort nieuws te brengen maar dan moeten ze wel de kans krijgen’.

Engeland: “Toename drugsgebruik komt door sociale media”

In de West-Midlands in Engeland schrijft de politie de opvallende toename van het gebruik van de synthetische drug Monkey Dust (mdpv) toe aan sociale media. Dat doen ze in Engeland wel vaker, ook de recente stijging van het aantal steekpartijen in London was volgens de politie de schuld van internet. Hoe dan ook, volgens commander Simon Bray van de NPCC heeft al dat online gechat gezorgd voor de populariteit van monkey dust. Opvallend is echter ook dat het vooral in de West-Midlands voorkomt en dat andere korpsen er nauwelijks mee te maken hebben, schrijft The Guardian. Volgens Bray is dat logisch: een groep vrienden gebruikt het en deelt de ervaringen online met anderen die het dan ook willen. ‘Dat gaat veel sneller dan via telefoon of mondeling’.

India: Tweeduizend mensen kijken met zelfdoding op Facebook Live

En geen van hen belde de politie … De politie in Gurgaon, een stad bij Delhi, is zeer ontstemd over het feit dat niemand alarm sloeg toen een man, Amit Chauhan, op facebook live zijn zelfdoding aankondigde. En uitvoerde. Chauhans vrouw was na een ruzie naar haar ouders gevlucht, vertelde Chauhan eerder in een facebook-filmpje. Hij zag naar eigen zeggen geen andere oplossing dan zelfdoding. Dat leidde niet tot tips aan de politie of andere hulpdiensten. Een paar uur later vroeg Chauhan in een ander filmpje zelfs aan zijn volgers om zijn zelfmoord-filmpje vooral flink te verspreiden na zijn dood. Waarop hij zich ophing. Mensen die waren blijven zagen enkele uren later hoe zijn vrouw thuiskwam en haar echtgenoot zag hangen.

Keke, water en Momo

Wat is de overeenkomst tussen kokend water, een rijdende auto en een enge speelgoedpop? Het zijn de hoofdbestanddelen van drie nieuwe, wederom tamelijk absurde, challenges op (vooral) facebook en Whatsapp. De zomer van 2018 staat daar in het teken van de Keke, Hot Water en ‘Momo’.

Bij de Keke (of Kiki) Challenge dansen mensen náást hun rijdende auto op een hit van rapper Drake. In dat lied zingt Drake over ene Kiki of Keke. Komiek Shiggy pikte het op, danste erbij en vervolgens ontstond een rage rond hashtag #dotheshiggy: camera aanzetten, je auto uitstappen, dansje doen en dan weer, hopelijk op tijd, je auto weer instappen en verder rijden. De rage waaide (uiteraard) snel over naar Europa. Waar al meerdere ongelukken gebeurden: zie de bewijzen daarvan op sociale media. Internet staat vol met beelden van dansers die gewond raken, ongelukken veroorzaken, hun zelfrijdende auto proberen in te halen of zelfs aangereden worden terwijl ze rennen. In vele landen waarschuwen politiediensten voor de challenge. Van India tot België, van de VS tot Nederland. ‘Dit is volslagen idioot‘, zegt OM-woordvoerder Ernst Koelman bijvoorbeeld. ‘Dit gaat veel verder dan een onschuldig dansje en dan ook nog op de openbare weg’. In België noemt de politie de challenge ‘onverantwoord én strafbaar’. De federale politie waarschuwt dat wie betrapt wordt een hoge boete krijgt. ‘Wie uitstapt om te dansen, maakt een hele reeks inbreuken op de wegcode, minstens vier’. Rechters kunnen boetes opleggen tot honderden euro’s, aldus woordvoerster Sarah Frederickx van de federale. ‘We gaan niet wachten tot er ongevallen gebeuren’. Volgens haar zijn ook verzekeraars alert. In de VS krijgen challengers al boetes van (omgerekend) duizend euro, in Spanje dreigt de politie met rechtsvervolging en in Egypte zelfs met een jaar celstraf.

Populair is ook de ‘hot water challenge’. Was het enkele jaren terug een emmer ijskoud water die je over je hoofd moest gieten, dit keer gaat het om heet water, liefst kokend. Vooral in de VS heeft deze uitdaging al slachtoffers gemaakt. In de staat Indiana lag een 15-jarige jongen een week in het ziekenhuis toen een vriendje kokend water over hem goot toen hij lag te slapen. ‘Mijn huid viel gewoon van mijn borst’, aldus het slachtoffer. In Florida stierf al een 8-jarig meisje toen ze kokend water drónk, uitgedaagd door een neefje.

Momo tenslotte is een challenge die start als iemand een bepaald telefoonnummer toevoegt aan Whatsapp. Daarmee kan gecommuniceerd worden met ‘Momo’, een tamelijk schimmig en angstaanjagend personage dat is gecreëerd door een Japanse kunstenares. Momo beledigt gebruikers, geeft opdrachten, dreigt persoonlijke informatie te openbaren wanneer die opdrachten niet uitgevoerd worden. Het ‘zelfmoordspel’, gericht op tieners natuurlijk, wordt wel de opvolger van de Blue Whale Challenge genoemd. Dat ‘spel’ wordt gelinkt aan de zelfdoding van meer dan honderd tieners wereldwijd. Momo lijkt (vooralsnog?) zeer populair in Zuid-Amerika, Mexico en de VS maar ook in India, Frankrijk en Duitsland. In Argentinië onderzoekt de politie of de zelfdoding van een 12-jarig meisje aan Momo gelinkt kan worden. Volgens lokale bronnen filmde het meisje haar eigen dood en werd ze daartoe aangemoedigd door een 18-jarige. In Mexico startte de politie al een preventiecampagne om tieners te wijzen op de gevaren van het spel. Autoriteiten in Duitsland spreken van een kettingbrief en verwijzen haar sites als Klicksafe.de waar tieners adviezen en tips kunnen krijgen.

Politie bekeurt filmende omstanders

Zeker 25 automobilisten krijgen een boete omdat ze al rijdend een ongeluk, op de A58 bij Gilze, filmden en fotografeerden. Sommigen stapten uit en liepen door de sporen van het ongeval, aldus ‘woedende’ politieagenten van het politieteam Leijdal. ‘Hiermee toon je niet alleen dat je geen enkele vorm van respect hebt maar je loopt ook in de weg en zorgt voor woede bij omstanders en de hulpverleners’. Een vrouw bleef zelfs doorfilmen toen een agent haar vroeg daarmee te stokken. ‘Mevrouw keek me arrogant aan en filmde door’. Volgens voorzitter Jan Struijs van politiebond NPB biedt het recht voldoende mogelijkheden om zulke automobilisten te bekeuren, ‘als agenten in hun proces-verbaal maar goed opschrijven wat er gebeurt’. Het OM houdt er volgens Struijs ‘echt wel rekening mee’ als hulpverleners gehinderd worden of als bestuurders gevaarlijke verkeerssituaties veroorzaken door te filmen of te fotograferen. Klinisch psycholoog Jan Derksen (Radboud Universiteit Nijmegen) verklaart het gedrag uit ‘onze collectieve obsessie met onze telefoons’. Dat mensen genieten van andermans ellende is van alle tijden, zegt hij, maar die telefoon heeft de mens narcistischer en schaamtelozer gemaakt. ‘De technologie van nu heeft nog geen normen en waarden, waardoor impulsieve types niet meer nadenken voor ze iets op Facebook plaatsen. Met alle gevolgen van dien’.

India: Man livestreamt zelfmoord voor 3000 mensen

Ongeveer drieduizend mensen keken mee op facebook live hoe een man (24, uit Agra) zelfdoding pleegde. Niemand sloeg alarm. De man, Munna Kumar, was vijf maal afgewezen door het leger en ten einde raad. Een kwartier eerder zette hij zijn afscheidsbrief op facebook. Volgens de Indiase overheid had de zelfdoding voorkomen kunnen worden als iemand de hulpdiensten had gewaarschuwd. Maar niemand deed dat.

Maximale straf geëist voor doden Savannah

Het OM heeft de maximale straf, twee jaar jeugddetentie plus jeugd-tbs, geëist tegen de jongen (nu 17, uit Den Bosch) die wordt verdacht van de dood van Savannah Dekker (14, uit Bunschoten). Het meisje werd enkele dagen nadat ze vermist was, gevonden in een sloot. De zaak schokte Nederland, vele duizenden mensen zochten naar het meisje. Al snel bleek dat er veel ‘online’ was gebeurd. Zo hadden de twee elkaar leren kennen op een chatsite, aar de jongen ook met andere meisjes chatte. Chatgesprekken toonden aan dat de verdachte op de dag van haar verdwijning met het slachtoffer samen was, vlak bij de plek waar het lichaam later werd gevonden. Na die dag wiste hij chatgesprekken met Savannah, paste hij accounts op sociale media aan en ‘construeerde’ hij met een vriendin een vals alibi. Ook werden DNA-sporen, modder- en watersporen gevonden. Politie-onderzoek heeft verder aan de hand ‘van de online communicatie-uitingen’ van de verdachte aangetoond, aldus het OM, dat de verdachte al voor de ontmoeting van plan was Savannah ‘iets aan te doen’. Volgens het OM wijst dat op voorbedachte rade en dus op moord. Uitspraak 13 juli.